Yapay Zeka Yatırım Yarışı Borç Destekli Balona Dönüşebilir: BIS Uyarısı

Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), yapay zeka (YZ) alanındaki devasa yatırımların borçlanma ile desteklenerek hızla büyüdüğünü ve bu durumun küresel finansal sistem için ciddi bir çöküş riski taşıdığını açıkladı. Merkez bankalarının bankası olarak bilinen BIS'in yıllık ekonomik raporunda, bu yatırım yarışının geçmişteki teknoloji balonlarını geride bırakabilecek ölçekte olduğu ve piyasalarda yıkıcı sonuçlar doğurabileceği belirtildi.

BIS'in 28 Haziran 2026 tarihli yıllık raporuna göre, YZ yatırımları son üç yılda önceki en düşük seviyesinin 4,5 katına çıkarak, daha önceki hiçbir yatırım 'balonundan' daha hızlı ve daha büyük bir büyüme sergiledi. Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft ve Oracle gibi büyük teknoloji şirketleri, 2025-2026 yılları arasında YZ ile ilgili altyapı yatırımlarına 1 trilyon doların üzerinde harcama yapmayı planlıyor. Bu taahhütler, şirketlerin kazançlarını ve serbest nakit akışlarını geride bırakarak, ek finansman sağlamak için borçlanmaya yönelmelerine neden oluyor. Banka, yarı iletken üreticileri ile YZ geliştiricileri arasında karşılıklı yatırımların olduğu 'dairesel yatırım' yapıları gibi karmaşık finansman düzenlemelerinin ve bankacılık dışı kanallar aracılığıyla sağlanan fonların riskleri artırdığını vurguladı.

YZ'ye yönelik iyimserlik, ticaret anlaşmazlıkları ve Orta Doğu'daki gerilimler gibi şokların etkisini azaltarak küresel ekonominin beklenenden daha dirençli olmasına katkıda bulunsa da, BIS bu direncin kırılgan olduğunu belirtiyor. Yüksek faiz oranları veya YZ'nin beklentileri karşılayamaması durumunda, aşırı şişmiş hisse senedi değerlemeleri aniden çökebilir. Bu durum, geleneksel bankacılık krizlerinden daha keskin ve hızlı bir çöküşe yol açabilir ve hane halklarının artan hisse senedi varlıkları nedeniyle servet etkisini güçlendirerek tüketimde keskin bir düşüşe neden olabilir. Raporda, büyük teknoloji hisselerindeki olası bir düzeltmenin teknoloji değerlemeleri üzerinde baskı yaratabileceği, kredi koşullarını sıkılaştırabileceği ve ekonomik büyümeyi yavaşlatabileceği ifade edildi. S&P 500 endeksindeki en büyük on şirketin endeksin %36 ila %40'ını oluşturması, YZ hisse senedi yoğunlaşmasının dot-com dönemi seviyelerini bile aştığını gösteriyor.

BIS, YZ yatırım patlamasının finansal karmaşıklığının 2008 küresel finansal krizi kadar yıkıcı olabileceği konusunda uyarıda bulundu. Özellikle hedge fonları ve özel kredi araçları gibi daha az düzenlenmiş bankacılık dışı aracılar aracılığıyla fonlanan YZ projeleri, finansal sistemde kör noktalar yaratıyor ve risklerin şeffaflığını azaltıyor. Bu durum, teminatların ve borç sahipliğinin belirsizleşmesine yol açarak kriz anında bulaşma için potansiyel 'tetik noktaları' oluşturabilir.

Bu finansal kırılganlıklar, inatçı enflasyon, yüksek kamu borcu ve jeopolitik gerilimler gibi daha geniş ekonomik ve politik bağlamda değerlendirildiğinde riskler daha da artıyor. Orta Doğu'daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı'nın kapanması gibi olaylar, enerji arzı kesintileri ve enflasyonist baskılar yaratmaya devam ediyor. BIS, bu gibi şokların enflasyon beklentilerinin hane halkları ve işletmeler arasında yerleşmesine neden olabileceği konusunda uyardı.

Analistler ve piyasa beklentileri, YZ'nin uzun vadede verimlilik artışları sağlayabileceği konusunda iyimser olsa da, kısa vadeli riskler göz ardı edilmemeli. BIS Genel Müdürü Pablo Hernandez De Cos, politika yapıcıların fiyat istikrarını korumak, mali alanı yeniden sağlamak ve bankacılık çevresinin ötesinde finansal istikrarı güçlendirmek için disiplinli adımlar atması gerektiğini vurguladı. Yüksek faiz oranlarının devam etmesi veya YZ'nin beklenen getirileri sağlamaması durumunda, mevcut yatırım coşkusunun uzun süreli bir çöküşe dönüşme potansiyeli bulunuyor.