Trump Yönetimi Suudi Arabistan Nükleer Anlaşmasını Onayladı

Eski ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Suudi Arabistan ile sivil nükleer programına yönelik önemli bir işbirliği anlaşmasını onayladı. Bu kararın, ABD şirketleri için on milyarlarca dolarlık bir ekonomik kazanç sağlaması beklenirken, Orta Doğu'da nükleer silahların yayılması riskleri konusunda ciddi endişeleri de beraberinde getirdiği belirtiliyor.

Wall Street Journal ve Associated Press gibi önde gelen haber kaynaklarına göre, 30 yıl sürecek olan bu anlaşma, Suudi Arabistan'ın kendi topraklarında uranyum zenginleştirme kabiliyetine sahip olmasına olanak tanıyacak. Anlaşma kapsamında, ABD'li şirketlerin Suudi Arabistan'ın sivil nükleer altyapısının geliştirilmesinde merkezi bir rol oynaması öngörülüyor. Hatta, ortak bir Amerikan-Suudi çalışması sonucunda gerekçe gösterilirse, Suudi Arabistan'da bir uranyum zenginleştirme tesisinin inşa edilmesine de izin verilebilir. Ancak bu anlaşma, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) daha kapsamlı denetim ve doğrulama yetkileri sağlayan Ek Protokolü'nü Suudi Arabistan'ın kabul etmesini zorunlu kılmıyor, bu da eleştirilerin ana noktalarından birini oluşturuyor.

Bu anlaşmanın, Amerikan nükleer endüstrisi için önemli bir canlanma sağlaması bekleniyor. Yeni reaktör siparişleri ve nükleer teknoloji ihracatı için Suudi Arabistan pazarının açılması, sektördeki ABD şirketlerine on milyarlarca dolarlık iş hacmi yaratabilir. Washington yönetimi, ABD'nin Suudi nükleer programındaki rolünün, Çin ve Rus firmalarının bölgedeki etkisini sınırlayarak nükleer materyallerin askeri amaçlarla kullanılmasını önlemeye yardımcı olacağını savunuyor.

Anlaşma, ABD Atom Enerjisi Yasası'nın sivil nükleer işbirliğini düzenleyen 123. Maddesi kapsamında ele alınıyor. Suudi Arabistan, nükleer silahların yayılmasını önleme anlaşmasının bir parçası olmasına rağmen, daha önce İran'ın nükleer silah edinmesi durumunda kendisinin de benzer bir yol izleyebileceğini belirtmişti. Trump yönetimi, bu anlaşmayı Suudi Arabistan'ın İsrail ile ilişkilerini normalleştirmesi şartından ayırarak ilerletti. Daha önceki Biden yönetiminin ise nükleer anlaşmayı daha geniş bir diplomatik paketle, yani İsrail ile normalleşme ile ilişkilendirdiği biliniyor.

Söz konusu anlaşmanın ABD Kongresi'ne sunulması bekleniyor ve hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat Partilerden önemli bir direnişle karşılaşması muhtemel. Yasama üyeleri ve nükleer silahların yayılmasını önleme uzmanları, Suudi Arabistan'ın uranyum zenginleştirme kabiliyetine sahip olmasının, bölgedeki nükleer silahlanma yarışını tetikleyebileceği ve hassas nükleer teknolojinin yayılma riskini artırabileceği konusunda endişelerini dile getiriyor. Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) kendi nükleer işbirliği anlaşmasında uranyum zenginleştirme veya işlenmiş nükleer yakıtı yeniden işleme taahhüdünü kabul etmesi, Suudi Arabistan ile yapılan anlaşmanın eksiklikleri konusunda karşılaştırmalara yol açıyor.

Analistler ve piyasa gözlemcileri, bu anlaşmanın Orta Doğu'nun jeopolitik dinamikleri üzerinde uzun vadeli etkileri olacağını belirtiyor. Kongre'deki tartışmalar ve uluslararası toplumun tepkileri, anlaşmanın nihai şeklini ve bölgesel istikrar üzerindeki etkilerini belirlemede kilit rol oynayacak. Nükleer enerjinin barışçıl kullanımı ile nükleer silahların yayılması arasındaki hassas denge, önümüzdeki dönemde yakından izlenecek önemli bir konu olmaya devam edecek.