Trump-Xi zirvesi: İran krizi tarifeler ve nadir toprakları geriletebilir

Trump ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasındaki planlı zirvede ana gündemin İran kaynaklı güvenlik krizi tarafından gölgelenebileceği ve bunun tarifeler ile nadir topraklar gibi ekonomik başlıklarda somut anlaşmaların ertelenmesine yol açabileceği konuşuluyor. Zirve için belirlenen tarihler öncesi yoğun diplomasi sürse de, Washington’dan gelen öncelik kaymasının ticari müzakereleri yavaşlatabileceği endişesi arttı.

Olayın gelişimi, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in Çin’i Hürmüz Boğazı konusunda diplomatik baskı yapmaya çağırması ve liderlerin İran durumunu görüşmek üzere şahsen fikir alışverişinde bulunacaklarının açıklanmasıyla hız kazandı. Beyaz Saray çevreleri ve uluslararası haber ajansları, zirvenin Mayıs ortasında yapılmasının planlandığını, ancak İran’daki çatışmanın gündemi domine etmesinin, bakan ve uzman düzeyinde sürdürülen tarifeler ile nadir topraklar müzakerelerinin önceliğini düşürebileceğini belirtiyor.

Piyasalar kısa vadede jeopolitik risk primiyle tepki verebilir; özellikle nadir topraklar ve kritik mineraller üzerinde Çin’in konumunun verdiği stratejik ağırlık, ilgili tedarik zinciri ve üretim şirketleri için fiyat oynaklığı yaratabilir. Bloomberg Economics’in analizi, nadir toprakların US endüstrileri açısından yaratabileceği ekonomiye etkileri öne çıkarırken, daha geniş emtia ve endeks hassasiyeti de artış gösterebilir. Enerji ve taşıma koridorlarıyla ilgili belirsizlikler ise navlun ve petrol fiyatlarında yukarı yönlü baskı oluşturabilir.

Daha geniş bağlamda, ABD-Çin ilişkileri son yıllarda tarifeler, ihracat kontrolleri ve kritik mineral düzenlemeleri etrafında dalgalandı; geçmişte varılan geçici uzlaşmaların ardından bile, yeni jeopolitik gelişmeler bu uzlaşıları zayıflatabiliyor. Hem Washington hem Pekin’in sahada tedarik güvenliğini sağlama ve stratejik kırılganlıkları azaltma çabaları, zirvede alışılagelmiş ticari müzakere gündemlerinin yerini almasına neden oluyor.

Analistler, eğer İran kaynaklı gerilim kısa sürede yatışmazsa, summitten somut tarifesel hamleler veya nadir topraklar garantileri çıkma olasılığının düşeceğini, bunun da piyasada belirsizliğin uzamasına yol açacağını belirtiyor. Diğer yandan, diplomatik bir ilerleme sağlanması durumunda daha önce masaya konulan ticari tavizler ve tedarik zinciri güvenceleri tekrar gündeme gelebilir; piyasalar bu iki uç senaryoya göre pozisyon alıyor. Yatırımcılar ve sektör oyuncuları için önümüzdeki günlerde açıklanacak lider beyanları ve resmi ortak bildirimler belirleyici olacak.