Trump'tan Türkiye'ye F-35 Sinyali: Satış ve Yaptırımlar Gündemde

ABD'li Cumhuriyetçi Parti lideri Donald Trump, Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi kapsamında yaptığı açıklamalarla Türkiye ile ABD arasındaki savunma ilişkilerinde kritik bir dönemeç sinyali verdi. Trump, Türkiye'ye F-35 savaş uçaklarının potansiyel satışını ve Ankara'ya uygulanan yaptırımların kaldırılmasını değerlendireceklerini ifade etti. Bu gelişme, yıllardır süregelen F-35 anlaşmazlığında önemli bir açılım potansiyeli taşıyor.

Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemleri satın almasının ardından 2019 yılında F-35 Müşterek Taarruz Uçağı programından çıkarılmıştı. Bu kararı takiben, Washington 2020'de ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası (CAATSA) kapsamında Türkiye'nin savunma sanayii kurumuna yaptırımlar uygulamıştı. Türkiye, programın hem ortağı hem de önemli bir üreticisi konumundaydı ve ödemesini yaptığı uçakların teslim edilmemesi nedeniyle uzun süredir mağduriyetini dile getiriyordu.

Trump, zirve sırasında yaptığı açıklamalarda Türkiye'nin sadakatine vurgu yaparak, F-35'lerin "açık ara en iyi uçak" olduğunu ve satışı "kesinlikle değerlendireceklerini" belirtti. Ayrıca, "Yaptırımları kaldıracağız" ifadesini kullandı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da Trump'ın daha önce Türkiye'ye beş adet F-35 uçağı sözü verdiğini ve "her zaman sözünü tuttuğunu" dile getirerek konuya ilişkin olumlu beklentisini paylaştı. Görüşmelerde, F-35 satışının önündeki en büyük engellerden biri olan S-400'lerin üçüncü bir ülkeye transferi gibi seçenekler de masaya yatırıldı. Ancak bu çözümün Rusya tarafından kabul edilip edilmeyeceği ve ABD Kongresi'ndeki yasal engellerin nasıl aşılacağı belirsizliğini koruyor.

Potansiyel F-35 satışının gerçekleşmesi, milyarlarca dolarlık bir savunma anlaşması anlamına gelirken, Türk savunma sanayii için de önemli bir canlanma sağlayabilir. ABD'nin Türkiye'ye kendi yerli savaş uçağı KAAN için 700 milyon doların üzerinde F110 jet motoru satma niyetini Kongre'ye bildirmesi de ikili ilişkilerde iyileşme sinyali olarak görülüyor. Bu tür büyük ölçekli anlaşmalar ve yaptırımların kalkması, Türk Lirası (TRY) üzerinde olumlu bir etki yaratabilir ve BIST 100 Endeksi (XU100) başta olmak üzere Türk piyasalarına yatırımcı güvenini artırabilir.

Bu gelişme, sadece ekonomik ve savunma sanayii açısından değil, aynı zamanda jeopolitik olarak da büyük önem taşıyor. NATO içerisinde birlik mesajları verilirken, ABD-Türkiye ilişkilerinin normalleşmesi ittifakın gücüne katkı sağlayabilir. Ancak, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, F-35 satışının bölgesel güç dengesini bozacağı ve Türkiye'nin İsrail karşıtı retoriği nedeniyle bu satışa karşı olduğunu açıkça dile getirdi. ABD Kongresi'nin de S-400'ler nedeniyle F-35 satışını yasaklayan bir yasası bulunuyor, bu da Trump yönetiminin önünde ciddi bir engel teşkil ediyor.

Piyasa analistleri, Trump'ın bu açıklamalarının olumlu bir adım olduğunu ancak satışın gerçekleşmesi için hem S-400 sorununun çözülmesi hem de ABD Kongresi'nin ikna edilmesi gerektiğini belirtiyor. Kongre'deki Cumhuriyetçi ve Demokrat vekillerin bu konudaki tutumu, F-35 satışının geleceği açısından belirleyici olacak. Önümüzdeki dönemde, S-400'lerin akıbeti ve ABD Kongresi'ndeki müzakereler, Türkiye'nin F-35 programına geri dönüp dönemeyeceği konusunda netlik sağlayacak ana faktörler olarak öne çıkıyor.