Somali şilini çöküşü: Fakirler nakit yerine dolar/mobil tercih ediyor

Mogadişu’nun pazarlarında Somali şilini (SOS) artık birçok satıcı ve minibüs şoförü tarafından kabul edilmiyor; yıpranmış ve yırtılmış banknotlar günlük ticarette neredeyse değersizleştiği için alıcılar telefonla ödeme veya ABD doları kullanmak zorunda kalıyor.

Olay, uzun yıllardır süregelen ihmal, dolaşımdaki eski banknot stoğunun fazlalığı ve fiili dolarizasyon (ekonomide işlemlerin büyük bölümünün dolar üzerinden yürütülmesi) ile ilişkili. Uluslararası Para Fonu (IMF) raporları, Somali ekonomisinin fiilen dolarize olduğunu ve mobil telefon ödemelerinin şehir içi işlemlerde yaygın olarak kullanıldığını belirtiyor; banknotların küçük alışverişlerde alt birim görevi gördüğü, bankacılık işlemlerinin çoğunun dolar üzerinden yapıldığı not ediliyor.

Saha raporları ve yerel medya, piyasa döviz kurlarının hızla yükseldiğini ve bazı gözlemlere göre 1 ABD doları karşılığında 28.000–31.000 shilling bandının görüldüğünü bildiriyor; bu durum düşük gelirli hanehalklarının alım gücünü daha da zayıflatıyor ve temel mal fiyatlarını yukarı çekiyor. Özellikle nakitle günlük alışveriş yapan, mobil cihaza veya dövize erişimi olmayan kesimler en ağır bedeli ödüyor.

Piyasalardaki bu dönüşüm, para politikasının ve likidite yönetiminin zayıflığını, ayrıca Somali Merkez Bankası (CBS) ve hükümetin uzun süredir tamamlanmamış para reformu çabalarını gözler önüne seriyor. IMF ve Dünya Bankası destekli programlar, dolaşımdaki sahte/eskimiş tek banknotun değiştirilmesi ve yeni para reformu aşamalarının finansmanı için planlar içeriyor; ancak bu reformların uygulanması maddi kaynak ve lojistik gerektiriyor.

Analistler, kısa vadede ülke ekonomisinin dolarizasyon eğiliminin sürmesinin muhtemel olduğunu, ancak bunun yoksulların finansal dışlanmasını artıracağı uyarısını yapıyor. Bölgesel yönetimler ve ticaret odaları acil toplantılarla yerel kabul zorunluluğu ve vergi işlemlerinde shilinin kullanılmasını teşvik etmeye çalışırken; uzun vadede güven tesis edecek somut para reformu, yeni banknot basımı ve mobil ödeme sistemlerinin shilling cinsinden çalıştırılması gibi adımların kritik olduğu vurgulanıyor. Bu süreçte uluslararası fonlama ve teknik destek belirleyici olacak.