Petrol Şirketleri İran Savaşı Karlarıyla Hedefte: Trump'tan Sert Eleştiri

ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik savaşın küresel enerji piyasalarında yarattığı çalkantıdan petrol şirketlerinin "çok fazla para kazandığını" belirterek sert eleştirilerde bulundu. Özellikle ExxonMobil ve Chevron gibi büyük enerji devlerini hedef alan Trump, bu şirketlerin elde ettikleri karın bir kısmını halka geri vermesi ve perakende fiyatlarını düşürmesi gerektiğini vurguladı.

Başkan Trump'ın bu açıklamaları, ABD'li büyük petrol şirketlerinin geçtiğimiz hafta açıklanan rekor ikinci çeyrek bilançolarının ardından geldi. ExxonMobil, 2026'nın ikinci çeyreğinde 14,5 milyar dolarlık kar elde ederek bir önceki yıla göre karını ikiye katladı ve Rusya'nın 2022'deki Ukrayna işgalinden bu yana en yüksek çeyreklik karını kaydetti. Chevron ise aynı dönemde 12,2 milyar dolarlık rekor bir kar açıklayarak geçen yıla göre beş katlık bir artış gösterdi. Bu iki şirketin toplam karı, Haziran ayı sonuna kadarki üç aylık dönemde 26 milyar doları aştı.

Avrupalı ve Orta Doğulu enerji devleri de benzer şekilde yüksek karlar bildirdi. BP'nin karları son çeyrekte iki katına çıkarak 5,7 milyar dolara ulaşırken, Shell'in net karı yaklaşık 10 milyar dolara yükseldi. Suudi Arabistan petrol şirketi Aramco da net karında %44'lük bir artışla 32,69 milyar dolara ulaştı. ABD-İsrail'in Şubat ayı sonunda İran'a yönelik ilk operasyonları öncesinde yaklaşık 70 dolar seviyesinde işlem gören Brent ham petrolün varil fiyatı, Nisan sonunda 126 dolara kadar fırlamış, ancak şu anda 85 dolar civarında seyrediyor. ABD ham petrol fiyatları da 28 Şubat'taki operasyonlardan bu yana yaklaşık %20 oranında yükseldi.

Bu durum, küresel enerji piyasalarında ciddi aksaklıklara yol açtı ve tüketiciler üzerinde benzin fiyatları aracılığıyla büyük bir baskı oluşturdu. ABD'de ortalama benzin fiyatları, savaşın başlamasından bu yana %37'den fazla arttı. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatması ve ABD'nin İran limanlarına uyguladığı abluka, arz sıkışıklığını derinleştirerek fiyatların yükselmesinde etkili oldu. Bazı ülkelerde yakıt karneye bağlanırken, ABD yönetimi de piyasayı dengelemek amacıyla stratejik petrol rezervlerini devreye soktu.

Başkan Trump'ın bu eleştirileri, Kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde artan enflasyon ve yüksek benzin fiyatları nedeniyle siyasi bir zayıflık yaşadığı bir döneme denk geldi. ABD'li Demokratlar, petrol şirketlerinin bu "beklenmedik karlarını" hedef alan bir "beklenmedik kar vergisi" çağrısında bulunurken, Trump yönetimi de perakende enerji sektöründeki potansiyel fiyat manipülasyonlarını araştırmak üzere Adalet Bakanlığı'na talimat verdi. Petrol şirketleri ise küresel bir emtia ürettiklerini ve fiyatların küresel emtia fiyatlarına bağlı olduğunu savunuyor.

Piyasa analistleri, Brent ham petrol fiyatlarının önümüzdeki dönemde bir miktar daha gerileyebileceğini öngörüyor. J.P. Morgan Global Research, Brent ham petrolün 2026'nın üçüncü çeyreğinde ortalama 86 dolar, dördüncü çeyrekte ise 80 dolar ve yıl sonunda 78 dolar seviyesinde işlem görmesini bekliyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) ise Brent fiyatının 2026 üçüncü çeyrekte ortalama 74 dolar, 2027'de ise 65 dolar seviyesine düşeceğini tahmin ediyor. Temmuz ayında ABD-İran arasında varılan barış anlaşması ve OPEC'in üretim artırma kararları, Hürmüz Boğazı üzerinden petrol akışını iyileştirerek fiyatların düşüşüne katkıda bulundu.