Petrol Fiyatları ABD-İran Gerilimiyle Bir Ayın Zirvesinde

ABD ile İran arasındaki tırmanan gerilim, Hürmüz Boğazı'nda karşılıklı saldırıların artmasıyla küresel petrol piyasalarını derinden etkiledi. Uluslararası gösterge Brent ham petrolünün varil fiyatı, bir ayın en yüksek seviyesi olan 84,98 dolara ulaşırken, ABD Batı Teksas Ham Petrolü (WTI) de 79,79 dolara yükseldi. Bu yükseliş, iki ülke arasındaki askeri çatışmaların yoğunlaşması ve stratejik su yolundaki enerji akışına yönelik belirsizliğin artmasından kaynaklandı. Brent petrol, önceki işlem gününde %9,6'lık büyük bir artış kaydederek Mayıs 2020'den bu yana en güçlü günlük performansını sergiledi.

ABD Başkanı Donald Trump, İran gemilerine yönelik deniz ablukasını yeniden başlattığını duyurarak gerilimi daha da tırmandırdı. Trump, Hürmüz Boğazı'nda 'güvenlik ve emniyet' sağlamanın maliyetini karşılamak üzere diğer ülkelerin uygun kargolarına %20'lik bir geçiş ücreti uygulayacağını belirtti. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran'ın ticari gemilere saldırı kapasitesini zayıflatmak amacıyla İran'daki yaklaşık 140 askeri hedefi vurduğunu açıkladı. Bu saldırılar, bölgedeki deniz trafiğinin güvenliğine yönelik endişeleri daha da artırdı.

İran ise ABD saldırılarına misilleme olarak Körfez ülkelerindeki ABD askeri tesislerini hedef aldı. İran Devrim Muhafızları, Bahreyn, Kuveyt, Umman ve Ürdün'deki ABD üslerine füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenlediğini bildirdi. Ayrıca, Umman karasularında iki Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) petrol tankerinin İran seyir füzeleri tarafından vurulduğu ve bir Hint mürettebatın hayatını kaybettiği, sekiz kişinin de yaralandığı haberleri piyasalarda şok etkisi yarattı. İran, Hürmüz Boğazı'ndan izinsiz rotaları kullanan gemilerin güvenli geçiş garantisinden yararlanamayacağını yineleyerek boğazın kontrolü konusundaki iddialarını sürdürdü.

Bu gelişmelerin piyasalar üzerindeki etkisi sadece petrol fiyatlarıyla sınırlı kalmadı. Asya borsaları sert düşüşler yaşarken, Güney Kore'nin Kospi endeksi %8,9, Japonya'nın Nikkei 225 endeksi ise %2 değer kaybetti. ABD'de teknoloji hisseleri de düşüş kaydetti; Nasdaq %0,7, S&P 500 ise %0,2 geriledi. Yükselen petrol fiyatları enflasyon endişelerini artırarak merkez bankalarının faiz artırımı yapma baskısını yükseltti ve bu durum altının ons fiyatının %1,4 düşüşle 4.083 dolara gerilemesine neden oldu. Ayrıca, kargo takip verilerine göre Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi trafiği son beş haftanın en düşük seviyesine inerek arz güvenliği konusundaki endişeleri somutlaştırdı.

Bölgedeki bu gerilim, geçtiğimiz ay imzalanan ve dört aylık savaşı sona erdirmeyi amaçlayan kırılgan ABD-İran geçici ateşkes anlaşmasının geleceği hakkında ciddi şüpheler uyandırdı. Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın stratejik önemi, herhangi bir kesintinin küresel enerji piyasaları üzerinde yıkıcı etkiler yaratabileceği anlamına geliyor. Goldman Sachs analistleri, son saldırıların Körfez'den yapılan ihracattaki belirsizliği vurguladığını ve gerilimin yeniden tırmanmasının petrol fiyatlarında kısa vadeli yukarı yönlü riskleri yoğunlaştırabileceğini belirtti. Birleşmiş Milletler Denizcilik Örgütü (IMO) ise ABD'nin geçiş ücreti önerisine karşı çıkarak uluslararası seyrüseferde kullanılan boğazlar için herhangi bir ücretlendirmeye karşı olduğunu ifade etti.

Önümüzdeki dönemde, ABD ile İran arasındaki diplomasi çabalarının akıbeti ve askeri çatışmaların seyri, küresel enerji fiyatlarının ve piyasa istikrarının ana belirleyicisi olacak. Gerilimin devam etmesi halinde, küresel ekonomik büyüme üzerinde olumsuz etkiler yaratabilecek daha yüksek enerji maliyetleri ve artan enflasyon baskıları gündemde kalmaya devam edecektir. Piyasa katılımcıları, her iki tarafın açıklamalarını ve bölgedeki askeri hareketliliği yakından takip ederek olası arz kesintilerine karşı pozisyonlarını gözden geçiriyor.