Kritik emtia fiyatları yükseliyor — Çin'in tedarik hakimiyeti arttı

Son haftalarda helyum, kükürt ve gallium gibi niş ama stratejik öneme sahip emtia fiyatlarında belirgin yükseliş görüldü; tetikleyici faktör olarak Ortadoğu’daki savaşa bağlı kesintiler ve Çin’in kritik minerallerdeki pazar gücü öne çıkıyor. Bu üç ürünün aynı dönemde fiyat bulması, yalnızca enerji piyasalarını değil yarıiletken ve gübre tedarik zincirlerini de doğrudan etkiliyor.

Helyum piyasasında krizin kaynağı, Katar’daki LNG tesislerine yönelik saldırılar sonrası üretim ve ihracatın kesilmesi oldu; Katar dünya helyum arzında önemli paya sahip ve tedarikteki aksama fabrika dolumlarını ve sevkiyatları geciktirdi. Endüstriyel gaz tedarikçileri kısa vadede hacimleri başka kaynaklardan yeniden tahsis edeceklerini açıkladı ancak teslimat gecikmeleri ve spot fiyat baskısı kaçınılmaz görünüyor. Ayrıca bazı sanayi oyuncuları, chip üretiminde kullanılan yüksek saflıklı gazlar için alternatif tedarik arayışına girdi.

Kükürt (sülfür) ve gübre bileşenlerinde de benzer bir darboğaz izleniyor; Basra körfezi rotalarındaki kesintiler ve bazı GCC rafinerilerinin üretim kısıtları, bölgesel kükürt nakliyelerini zora soktu. Kükürt, fosfat gübreleri ve sülfürik asit üretimi için temel girdi olduğundan fiyatlardaki sıçrama tarım girdi maliyetlerine kısa vadede yansıyabilir ve özellikle Kuzey Yarımküre ekim dönemine doğru riskleri artırıyor. Ticaret veri sağlayıcıları ve sektör izleyicileri, bölgesel FOB/CFR fiyatlarının belirgin yükseldiğine işaret ediyor.

Gallium ve nadir toprak/metaller cephesinde ise Çin’in ihracat denetimleri ve işleme kapasitesindeki yoğunlaşma, Batı pazarlarında tedarik sıkışıklığına neden oldu; gallium gibi yarıiletken ara girdilerinin fiyatı önceki seviyelerin üzerine çıktı ve bazı üreticiler alternatif malzeme veya stok yönetimi stratejilerini gündeme aldı. Bu durum, Çin’in ileri teknoloji tedarik zincirleri üzerinde hâlihazırda sahip olduğu yapısal avantaja vurgu yapıyor ve Batılı üreticilerin teslimatlar için daha yüksek maliyetleri göğüslemesine yol açıyor.

Piyasalar ve politika yapıcılar kısa vadede arz güvenliğini güçlendirmeye odaklanıyor; bazı hükümetler stratejik stokları genişletme veya yerel üretimi teşvik etme planlarını hızlandırdı, savunma ve yarıiletken şirketleri ise tedarik çeşitlendirmesi ve ikame malzeme arayışını yoğunlaştırdı. Analistler, mevcut şokların bir süre daha fiyatlarda oynaklık ve zaman zaman keskin fiyat sıçramaları yaratabileceğini, ancak kalıcı arz çözümleri ve yeni yatırım akımlarıyla birkaç ay‑yıl içinde yumuşama görülebileceğini belirtiyor. ABD Savunma Bakanlığı ve diğer kurumların kritik minerallerde tedarik artışı talepleri piyasada izleniyor.