Kızıldeniz ve Hazar'a Yayılan Gerilim: Petrol Fiyatları ve Küresel Ticaret Rotaları Risk Altında

ABD'nin İran'a yönelik hava saldırılarına geçici bir süre ara vermesine rağmen, Orta Doğu'daki gerilim Kızıldeniz ve Hazar Denizi'ne sıçrayarak küresel piyasalarda yeni bir endişe dalgasına neden oldu. Yemen'deki İran destekli Husiler, Kızıldeniz kıyısındaki Suudi Arabistan petrol tesislerini hedef alırken, İran da Ukrayna'yı Hazar Denizi'nde bir ticari gemisine saldırmakla suçladı. Bu gelişmeler, halihazırda kırılgan olan enerji arz güvenliğini ve küresel ticaret rotalarını daha da karmaşık hale getiriyor.

Kızıldeniz'deki olaylar, Husilerin ticari gemilere, özellikle de petrol tankerlerine yönelik yoğunlaşan saldırılarıyla şekillendi. Balistik füzeler, gemisavar füzeler ve insansız hava araçları kullanan Husiler, Suudi Arabistan'ın Cizan ve Yanbu bölgelerindeki petrol altyapısını hedef aldı. Bu saldırılar, önemli deniz geçiş noktalarından biri olan Babülmendep Boğazı'nı tehlikeye atarken, Suudi Arabistan da Husilerin mevzilerine hava saldırılarıyla karşılık verdi. Hazar Denizi'ndeki gerilim ise İran'ın Ukrayna'yı ticari bir gemisine saldırmakla suçlamasıyla tırmandı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Hazar Denizi'ndeki 'uzun menzilli saldırıların' başarılı sonuçlar verdiğini belirterek, İran ile Rusya arasında askeri kargo taşıyan gemilere işaret etti. Bu durum, İran'ın Rusya'ya insansız hava aracı ve askeri teçhizat tedarikinde Hazar Denizi'ni kilit bir lojistik koridoru olarak kullandığı iddialarıyla bağlantılı.

ABD'nin İran'a yönelik hava saldırılarına ara verme kararı ise diplomatik bir tercih olarak yorumlandı. Dönemin ABD yönetiminden üst düzey bir yetkili, Başkan'ın diplomasiye öncelik verdiğini belirtirken, New York Times gazetesi, çatışmanın genişlemesi, savunma stoklarının tükenmesi, müttefiklerin kaybedilmesi ve küresel ekonomi üzerindeki olumsuz etkiler gibi endişelerin bu kararda etkili olduğunu yazdı. ABD'nin Orta Doğu'daki en üst düzey komutanı Amiral Brad Cooper'ın da saldırıların etkinliğinin sınırına ulaştığı ve hedeflerin tükendiği gerekçesiyle operasyonların durdurulmasını tavsiye ettiği bildirildi.

Kızıldeniz'deki saldırılar, küresel deniz ticaretini ciddi şekilde aksattı ve büyük nakliye şirketlerini rotalarını Ümit Burnu çevresinden değiştirmeye zorladı. Bu yönlendirmeler, transit sürelerini haftalarca uzatırken (örneğin, bazı Asya-Avrupa rotalarında 10-14 gün, Suudi ham petrol sevkiyatlarında yaklaşık 48 gün) operasyonel maliyetleri ve yakıt tüketimini önemli ölçüde artırdı (konteyner başına 1.000 dolara kadar, tanker başına 2,5 milyon dolar). Savaş riski primleri, gemi değerinin yaklaşık %1'ine kadar yükseldi. Süveyş Kanalı'nın gelirleri ise 2023'teki 10,25 milyar dolardan 2024'te 4,2 milyar dolara düşerek %40'lık bir azalma gösterdi. Petrol piyasalarında ise Brent ham petrol fiyatları, jeopolitik risk primi ve arz kesintisi endişeleriyle varil başına 80 dolardan 100 dolara, hatta kısa süreliğine 100 doların üzerine çıktı. Bu artış, küresel enflasyon risklerini körükleyerek, önümüzdeki yıl enflasyonda bir yüzde puanına kadar artışa neden olabileceği tahmin ediliyor.

Bu gelişmeler, Orta Doğu'daki gerilimin daha geniş jeopolitik bağlamını ve küresel enerji güvenliği üzerindeki etkilerini bir kez daha gözler önüne serdi. Kızıldeniz'deki saldırılar, Suudi Arabistan'ın Yanbu üzerinden alternatif ihracat rotası da dahil olmak üzere küresel enerji lojistiğindeki kırılganlıkları vurguluyor. Hürmüz Boğazı da daha önce benzer aksaklıklarla karşılaşmıştı. Hazar Denizi'nin Rusya ve İran için askeri ekipman taşımacılığında kritik bir lojistik koridoru haline gelmesi, Ukrayna'daki savaş ile Orta Doğu'daki çatışma arasındaki bağlantıları derinleştiriyor. Analistler, bu iki çatışmanın 'resmen birleştiğini' belirtiyor.

Piyasa analistleri, risklerin yüksek kalmaya devam ettiğini ve sürdürülebilir aksaklıkların küresel petrol arzını daha da daraltarak ham petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabileceğini belirtiyor. Nakliye sektörünün mevcut istikrarsızlığa uyum sağlama kabiliyeti olsa da, küresel ticaret ve enflasyon üzerindeki daha geniş etkiler önemli soruları beraberinde getiriyor. Mevcut piyasa fiyatlamaları, Husilerin saldırılarının devam etmesi halinde petrol fiyatlarının yüksek kalmasına ve hatta ham petrolün tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşma olasılığına işaret ediyor. Uzmanlar, durumun belirsizliğini koruduğunu ve uluslararası toplumun deniz ticaretini güvence altına alırken, küresel büyümeyi rayından çıkarabilecek enerji maliyetlerindeki daha fazla artışı önleme konusunda zorluklarla karşı karşıya olduğunu vurguluyor.