Karadeniz Gerilimi Buğday Fiyatlarını İki Yılın Zirvesine Taşıdı

Karadeniz bölgesindeki tırmanan askeri gerilim ve sevkiyat rotalarına yönelik artan endişeler, küresel buğday fiyatlarını son iki yılın en yüksek seviyelerine taşıdı. Rusya ve Ukrayna arasında limanlara ve gemilere yönelik karşılıklı saldırılar, dünyanın önemli tahıl tedarikçileri olan bu iki ülkenin ihracat kapasitesinde aksaklıklar yaşanabileceği korkusunu körükledi. Bu durum, Chicago Ticaret Borsası'nda işlem gören buğday vadeli işlemlerinde belirgin bir yükselişe neden oldu.

Gerilimin temelinde, Temmuz 2023 ortasında sona eren Karadeniz Tahıl Girişimi Anlaşması'nın ardından yaşanan gelişmeler yatıyor. Anlaşmanın sona ermesiyle birlikte Rusya, Odesa, Çornomorsk ve Pivdennyi gibi Ukrayna'nın kilit liman şehirlerine yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı. Bu saldırılar, tahıl depolama ve ihracat altyapısında ciddi hasara yol açtı ve Ukrayna'nın Karadeniz limanları üzerinden tahıl ihraç kapasitesinin yaklaşık üçte birini devre dışı bıraktığı bildirildi. Ukrayna da Azak Denizi ve Karadeniz'deki Rus gemilerine ve altyapısına misilleme saldırıları düzenledi. Bu karşılıklı hamleler, deniz taşımacılığı şirketlerinin bazı bölgelerde, özellikle Azak-Don Kanalı ve Kerç Boğazı'nda, gemi trafiğini kısıtlamasına neden oldu.

Piyasalarda bu gelişmelerin yansıması gecikmedi. Chicago Ticaret Borsası'ndaki (CBOT) buğday vadeli işlemleri, tek bir seansta %5'e varan artışlarla iki yılın zirvesini gördü ve haftalık bazda yaklaşık %7 yükseliş kaydetti. Paris merkezli Euronext'te işlem gören buğday kontratları da %6'nın üzerinde artışla Haziran 2025'ten bu yana görülen en yüksek seviyelere ulaştı. Ancak, bu keskin yükselişlerin ardından, bazı fiyat hareketlilikleri yaşandı. Kilit ihracatçı ülkelerdeki hava durumu tahminlerinin iyileşmesi ve ABD'nin haftalık ihracat verilerinin beklentilerin altında kalması gibi faktörler, fiyatlarda kısa süreli düşüşlere neden oldu. Bununla birlikte, Karadeniz'deki güvenlik durumu, buğday fiyatlarını destekleyen ana faktör olmaya devam ediyor.

Rusya ve Ukrayna, küresel buğday, mısır ve ayçiçek yağı tedarikinin önemli bir bölümünü karşılayan başlıca ihracatçılar arasında yer alıyor. Bu bölgedeki herhangi bir aksama, özellikle ithalata bağımlı gelişmekte olan ülkeler için küresel gıda güvenliği üzerinde ciddi sonuçlar doğurabilir. Ancak analistler, mevcut durumun 2022'deki savaşın başlangıcında yaşanan ilk şoktan farklı olduğunu belirtiyor. O dönemde hem üretim kayıpları hem de ihracat kesintileri endişe yaratırken, 2026'da piyasanın odağı daha çok lojistik aksaklıklar üzerinde yoğunlaşıyor. Önceki bereketli hasatlar sayesinde küresel tahıl stokları nispeten rahat bir seviyede bulunuyor ve Romanya, Bulgaristan ve Sırbistan gibi alternatif tedarikçiler de mevcut olsa da, devam eden aksaklıklar piyasa üzerinde ek baskı oluşturuyor.

Piyasa analistleri, buğday fiyatlarının önümüzdeki dönemde büyük ölçüde Karadeniz'deki gelişmelere bağlı kalacağını öngörüyor. Limanlara ve sevkiyata yönelik saldırıların yoğunlaşması halinde, ABD buğday ihracatına olan zayıf talebe rağmen jeopolitik risk priminin daha da artabileceği belirtiliyor. Mevcut durumun, küresel tarım piyasalarını etkileyen hava durumu riskleri ve ticaret belirsizlikleri gibi diğer faktörlerle birleştiğinde, emtia fiyatlarında oynaklığın sürebileceğine işaret ediyor. Yatırımcılar, bölgedeki askeri ve diplomatik gelişmeleri yakından takip ederek pozisyonlarını buna göre ayarlıyor.