Karadeniz'deki Gemi Saldırıları Buğday Fiyatlarını Yükseltti

Rusya ve Ukrayna arasında Karadeniz ve Azak Denizi'nde gemilere ve liman altyapılarına yönelik artan saldırılar, küresel tahıl piyasalarında ciddi bir çalkantıya yol açtı. Perşembe günü (16 Temmuz) gerçekleşen son olaylarda, Ukrayna askeri güçleri altı Rus tankerini ve iki römorkörü hedef aldığını bildirirken, Rusya Savunma Bakanlığı ise Ukrayna'ya ait bir deniz aracı ve sürat teknesini vurduğunu açıkladı. Bu karşılıklı saldırılar, tahıl ihracatı için hayati önem taşıyan bu deniz koridorlarındaki gerilimi tırmandırdı ve dünya genelinde buğday fiyatlarında keskin yükselişlere neden oldu.

Son günlerde tırmanan gerilim, özellikle Azak Denizi ve Karadeniz'deki seyrüsefer güvenliğini ciddi şekilde tehdit ediyor. Ukrayna, Rusya'nın derin su Karadeniz limanlarına yönelik yoğun saldırıları nedeniyle tahıl ihracat kapasitesinin yaklaşık üçte birini kaybettiğini belirtirken, Rusya ise Ukrayna saldırıları sonucu Azak Denizi'ndeki gemi trafiğini kısıtlamak zorunda kaldı. Reuters kaynaklarına göre, Rusya'nın tahıl ihracatının dörtte birini karşılayan Azak Denizi'ndeki deniz taşımacılığı sınırlı kaldı ve Don-Azak Kanalı ile Kerç Boğazı geçici olarak kapatıldı veya kısıtlandı. Bu durum, büyük tahıl tüccarlarının derin su limanlarındaki alımlarını askıya almasına neden oldu.

Piyasalarda bu gelişmelerin etkisi hemen hissedildi. Çarşamba günü (15 Temmuz), Chicago Ticaret Borsası (CBOT) buğday vadeli işlemleri yüzde 5 oranında yükselerek son iki ayın en yüksek seviyelerine yaklaştı. Paris merkezli Euronext'te işlem gören gösterge Eylül vadeli buğday kontratları ise yüzde 7'lik bir artışla metrik ton başına 231,75 euroya (yaklaşık 265 dolar) ulaşarak Şubat 2025'ten bu yana görülen en yüksek seviyeyi kaydetti. Küresel buğday fiyatları genel olarak yüzde 4'ün üzerinde bir sıçrama gösterdi. Bu fiyat hareketleri, tahıl ihracat rotalarındaki artan riskler ve arz zincirinde yaşanabilecek olası aksaklıklar konusundaki endişelerden kaynaklanıyor.

Karadeniz bölgesi, Rusya ve Ukrayna'nın dünyanın en büyük tahıl ihracatçıları olması nedeniyle küresel gıda güvenliği açısından kritik bir öneme sahip. Rusya, dünya buğday ihracatının yüzde 20 ila 22'sini karşılarken, Ukrayna'nın payı ise yaklaşık yüzde 7 civarında. Bölgedeki herhangi bir aksaklık, dünya genelindeki gıda tedarik zincirleri üzerinde domino etkisi yaratma potansiyeli taşıyor. Mevcut durum, 2022 yılında savaşın başlamasıyla Karadeniz limanlarının kapanması ve milyonlarca ton tahılın limanlarda beklemesiyle ortaya çıkan küresel gıda krizi endişelerini yeniden gündeme getirdi. Özellikle düşük gelirli ülkeler için gıda güvensizliği riski artıyor.

Analistler ve piyasa uzmanları, mevcut gelişmelerin buğday fiyatlarını desteklemeye devam edeceği görüşünde. Ancak, piyasa etkisinin 2022'deki ilk şoka kıyasla daha sınırlı olabileceği belirtiliyor. Bunun temel nedeni olarak, 2026'da riskin daha çok ihracat kapasitesinin aksamasıyla ilgili olması, üretimde ise genel olarak daha iyi bir görünüm bulunması gösteriliyor. SovEcon Genel Müdürü Andrey Sizov gibi uzmanlar, piyasada hala yukarı yönlü potansiyel olduğunu ancak gerileme yaşandığında bunun sert olabileceği konusunda uyarıyorlar, zira piyasaların Karadeniz'deki yükselişleri satma eğiliminde olduğu biliniyor. Önümüzdeki dönemde, Karadeniz'deki gerilimin seyrinin ve tarafların tahıl ihracat rotalarına yönelik tutumlarının küresel emtia piyasaları üzerindeki etkisi yakından takip edilecek.