İran savaşı petrol şoku: 1970’ler tarzı stagflasyon korkusu

İran ile ABD ve İsrail arasında tırmanan çatışma, küresel enerji piyasalarında sert dalgalanmalara yol açarken yatırımcılar arasında 1970’lerdeki petrol krizine benzer bir stagflasyon senaryosu tartışılmaya başladı. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat riskleri nedeniyle petrol arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek kesintiler ihtimali, petrol fiyatlarını 2026 yılı Mart ayında varil başına 100 doların üzerine taşıdı ve bazı dönemlerde 120 dolar seviyesine yaklaştırdı.

Ekonomistler petrol fiyatlarındaki hızlı artışın küresel ekonomide aynı anda hem enflasyonu yükseltip hem de büyümeyi yavaşlatabileceği uyarısında bulunuyor. Tarihte benzer bir tablo 1973 petrol ambargosu ve 1979 İran Devrimi sırasında yaşanmış, enerji fiyatlarındaki sert yükseliş gelişmiş ekonomilerde uzun süreli durgunluk ve yüksek enflasyon yaratmıştı. Bugün de petrol şokunun sürmesi halinde merkez bankalarının faiz indirim planlarının ertelenebileceği ve ekonomik aktivitenin baskı altında kalabileceği değerlendiriliyor.

Bununla birlikte birçok analist mevcut küresel ekonomik yapının 1970’lerden önemli ölçüde farklı olduğuna dikkat çekiyor. Gelişmiş ekonomilerde hizmet sektörünün ağırlığının artması ve üretimin daha az enerji yoğun hale gelmesi, petrol fiyatlarındaki artışın ekonomik büyüme üzerindeki etkisini geçmişe göre sınırlayabiliyor. Ayrıca stratejik petrol rezervleri ve daha çeşitlendirilmiş enerji kaynakları, arz şoklarının etkisini kısmen yumuşatabilecek unsurlar arasında görülüyor.

Uzmanlara göre stagflasyon riskinin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği büyük ölçüde petrol fiyat şokunun büyüklüğüne ve ne kadar süre devam edeceğine bağlı olacak. Eğer Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler kısa süreli kalırsa küresel piyasalar şoku daha hızlı absorbe edebilir. Ancak enerji arzında kalıcı bir bozulma yaşanması durumunda petrol fiyatlarındaki yükseliş enflasyonist baskıyı artırarak küresel büyümeyi zayıflatabilir.