İran petrol şoku 1997 Asya krizini hatırlatıyor — neden tekrarlanmaz

Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanma, bölgeye yönelen petrol ve LNG akışlarını bozarak enerji maliyetlerinde ani artışlara ve Asya’da para birimlerinde değer kaybına yol açtı. Bu durum, yatırımcıların aklında 1997 Asya finansal krizinin yaygın korkusunu canlandırdı.

Olay, deniz nakliyatı ve sigorta pazarlarındaki kesintilerle başladı; bazı üretim noktalarının geçici olarak kapanması ve sigorta primlerinin yükselmesi lojistik maliyetlerini hızla yukarı çekti. Hızlı fiyat hareketleri Brent gibi küresel referanslarda iki haneli artışlara ve spot piyasada sıkışmaya neden oldu; ayrıca Hürmüz’e bağlı tedarik kesintilerinin doğrudan Asya’ya yöneldiği tespit ediliyor.

Kısa vadede artan enerji faturaları enflasyon görünümünü bozuyor, enerji yoğun üretim merkezlerinde marjları daraltıyor ve bazı gelişen piyasalarda cari işlemler dengesi üzerinde baskı yaratıyor. Hisse piyasalarında ve kredi risk primlerinde dalgalanma gözlenirken, merkez bankaları kur ve likidite yönetimiyle müdahale ediyor; büyüme yanlısı politikaları sınırlayan bu tür enerji şokları ekonomik gidişatı yavaşlatabiliyor.

Ancak 1997 senaryosunun tekrarlanması olasılığı sınırlı görünüyor. Bugünkü Asya ekonomileri genel olarak daha yüksek döviz rezervlerine, düşük kısa vadeli döviz borcu oranlarına ve daha esnek döviz kuru rejimlerine sahip; bankacılık sektörleri ise 1990’lara kıyasla daha sıkı düzenlemeye tabi. Ayrıca pek çok ülke stratejik rezervlerini, tedarik çeşitlendirmesini ve piyasa müdahale araçlarını güçlendirdi. Bu direnç faktörleri, finansal bulaşma riskini düşürüyor.

Analistler ve merkez bankaları, gelişmenin süresine göre iki senaryo izliyor: kısa süreli şoklarda stokların ve stratejik rezervlerin kullanımı ile piyasa dengeleme bekleniyor; uzun süreli tıkanmada ise politika faizleri, rezerv kullanımına yönelik koordinasyon ve uluslararası likidite destekleri gündeme gelebilir. Rezerv kayıpları, bazı ülke para birimlerini baskılayabilir; fakat birçok ekonominin bugün daha güçlü mali pozisyonları ve daha proaktif politika araçları, 1997 benzeri yaygın bir kriz ihtimalini azaltıyor.