İran Petrol Satışlarına ABD'den Geçici İzin: Küresel Piyasalarda Rahatlama

ABD Hazine Bakanlığı, İran'ın ham petrol, petrokimya ve petrol ürünleri satışına 21 Ağustos 2026 tarihine kadar geçerli olacak 60 günlük geçici bir genel lisans verdi. Bu önemli adım, Washington ve Tahran arasında İsviçre'de yürütülen nihai barış anlaşması görüşmelerinin bir parçası olarak atıldı ve İran'ın Hürmüz Boğazı'nda serbest ve açık geçişi sağlama ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) müfettişlerinin ülkeye girişine izin verme taahhütlerinin ardından geldi. Bu gelişme, küresel enerji piyasalarında arz endişelerini hafifletme potansiyeli taşıyor.

Geçtiğimiz hafta Washington ile Tahran arasında imzalanan mutabakat zaptının ardından gelen bu lisans, İran menşeli petrol ürünlerinin üretimi, teslimatı ve satışıyla ilgili tüm işlemleri kapsıyor. Ayrıca, bankacılık işlemleri, sigorta ve nakliye gibi ilgili tüm hizmetlere de muafiyet getiriyor. Ödemelerin ABD doları cinsinden yapılabileceği belirtilirken, lisansın Küba, Kuzey Kore ve Kırım'ı kapsamadığı vurgulandı. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, bu kararın İsviçre'deki verimli görüşmelerle uyumlu olduğunu ve İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki serbest geçiş ile UAEA denetimlerine izin verme sözü verdiğini ifade etti. Ancak, İran medyası UAEA müfettişlerine erişim konusunda henüz bir onay verilmediğini belirtti.

Bu gelişmenin küresel piyasalar üzerindeki etkisi hemen hissedildi. Özellikle ham petrol fiyatları, İran'dan gelecek ek arz beklentisiyle düşüşe geçti. Brent ham petrolü varil başına 77 doların altına gerilerken, ABD Batı Teksas Ham Petrolü (WTI) 74 dolar seviyelerine düştü. Analistler, kalıcı bir barış anlaşması durumunda petrol fiyatlarının savaş öncesi 72 dolar seviyelerine kadar gevşeyebileceğini, ancak anlaşmanın bozulması riskine karşı piyasanın 80 dolar barajını bir savunma hattı olarak tuttuğunu belirtiyor. Küresel risk algısının düzelmesiyle birlikte altın fiyatlarında geri çekilme görülürken, ABD, Avrupa ve gelişmekte olan ülke borsalarında risk iştahının artması bekleniyor.

Bu geçici izin, 2018'de ABD'nin İran nükleer anlaşmasından (JCPOA) çekilerek yaptırımları yeniden uygulamaya koymasından bu yana İran petrolünün küresel pazarlara en geniş çaplı geri dönüşünü işaret ediyor. Önceki dönemde İran petrolünün ana alıcıları bağımsız Çin rafinerileriydi; ancak bu muafiyetle birlikte Çin'in devlete ait şirketleri, Hindistan ve diğer Asya ülkelerindeki alıcılar da İran ham petrolünü satın almaya yönelebilir. Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve İran'ın petrol ihracatının artması, küresel enerji arzı üzerinde rahatlatıcı bir etki yaratabilir.

Piyasa beklentileri ve analist yorumları, bu geçici anlaşmanın küresel enflasyon baskılarını hafifletebileceği ve merkez bankalarının para politikası kararları üzerinde etkili olabileceği yönünde. Ancak, 60 günlük sürenin sonunda nihai bir anlaşmaya varılamaması durumunda yaptırımların yeniden devreye girebileceği ve piyasalardaki savaş priminin tekrar yükselişe geçebileceği riski de bulunuyor. Bu nedenle, küresel enerji ve finans piyasaları, önümüzdeki dönemde ABD ile İran arasındaki müzakerelerin seyrini yakından takip etmeye devam edecek.