İran Nükleer Denetimleri: Trump, UAEA Heyetinin Gideceğini Duyurdu

ABD Başkanı Donald Trump, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetçilerinin İran'daki nükleer tesislerde denetim gerçekleştirmek üzere uygun bir zamanda ülkeye gideceğini duyurdu. Bu açıklama, ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance'in İsviçre'de İranlı yetkililerle yapılan görüşmelerin ardından denetimlerin yeniden başlayacağı yönündeki sözlerini takip etti. Ancak Tahran yönetimi, denetimler konusunda herhangi bir yeni taahhütte bulunmadığını belirterek ABD'nin iddialarını yalanladı.

Başkan Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, İran'ın nükleer şeffaflığı sağlamak amacıyla 'önemli silah denetimlerini' kabul ettiğini ileri sürdü. Pensilvanya'da gazetecilere konuşan Trump, İran'ın bu konudaki ret açıklamalarına rağmen denetimlerin %100 gerçekleşeceğini ve Tahran'ın bu konuda 'yanıldığını' vurguladı. ABD Başkan Yardımcısı Vance ise İsviçre'deki görüşmelerin “büyük bir dönüm noktası” olduğunu ve İran'ın nükleer programını kalıcı olarak sonlandırma yolunda ilk adım olduğunu ifade etmişti.

İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Esmaeil Baqaei ise ABD'nin iddialarını reddederek, hasar gören nükleer tesislerde UAEA denetçilerinin geri dönüşü için henüz bir plan olmadığını ve bu konuda yeni bir yükümlülük kabul etmediklerini açıkladı. Baqaei, denetimlerin yeniden başlamasının gelecekteki müzakereler ve sonuçlarına bağlı olacağını belirtti. Ancak UAEA'nın bu ayın başlarında İran'daki bir nükleer enerji santralinde rutin bir denetim gerçekleştirdiği rapor edilmişti.

Bu gelişmeler, global enerji piyasaları üzerinde potansiyel etkiler yaratabilir. Trump'ın açıklamaları, ABD'nin İran'ın petrol ihracatına yönelik yaptırımları kaldırma ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma karşılığında İran'ın denetimleri kabul ettiği bir anlaşma olasılığını gündeme getirdi. Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği, savaşın başlamasından bu yana en yoğun seviyesine ulaşarak 35 ticari geminin geçiş yaptığını gösterdi. Bu durum, küresel petrol arzı ve fiyatları üzerinde belirleyici rol oynayan Hürmüz Boğazı'nın önemini bir kez daha ortaya koydu.

ABD ile İran arasındaki gerilim, Trump yönetiminin 2018'de Ortak Kapsamlı Eylem Planı'ndan (JCPOA) çekilmesiyle tırmanmıştı. Bu anlaşma, İran'ın nükleer faaliyetlerini kısıtlaması karşılığında yaptırımların hafifletilmesini öngörüyordu. Trump, mevcut müzakerelerin, İran'ın nükleer silaha sahip olmasını engelleyecek 'çok iyi bir anlaşma' olduğunu savunuyor ve Tahran'ın ekonomik olarak zor durumda olduğunu, bu anlaşmayla rahatlama arayışında olduğunu belirtiyor.

Analistler ve piyasa uzmanları, ABD ve İran arasındaki bu çelişkili açıklamaların müzakerelerin geleceği hakkında belirsizlik yarattığını belirtiyor. Denetimlerin kapsamı ve zamanlaması konusundaki anlaşmazlıklar devam ederken, Hürmüz Boğazı'nın tam olarak açılması ve İran petrolünün piyasaya dönmesi, küresel petrol fiyatları üzerinde önemli bir baskı oluşturabilir. Önümüzdeki dönemde yapılacak yeni açıklamalar ve müzakerelerin seyri, piyasaların yönünü tayin etmede kritik rol oynayacak.