İran Nükleer Denetimleri İddiaları Piyasaları Karıştırdı

ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın nükleer denetimlere tekrar izin vereceği yönündeki açıklamaları, Tahran'dan gelen yalanlamayla uluslararası piyasalarda yeni bir belirsizlik dalgası yarattı. Başkan Trump, Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, İran'ın "nükleer dürüstlüğü" sağlamak amacıyla büyük silah denetimlerine izin vermeyi kabul ettiğini ileri sürdü. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de İsviçre'nin Bürgenstock kasabasında hafta sonu yapılan görüşmelerin ardından benzer bir açıklama yaparak, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) müfettişlerinin ülkeye geri döneceğini belirtti. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmail Baghaei, Tahran'ın bu müzakerelerde nükleer programına ilişkin herhangi bir yeni taahhütte bulunmadığını net bir şekilde ifade etti.

İsviçre'de Pakistan ve Katar'ın arabuluculuğunda gerçekleşen görüşmeler, ABD ve İran arasında geçen hafta imzalanan ve askeri çatışmaları sona erdirme amacı taşıyan 60 günlük bir mutabakat zaptının (MOU) detaylandırılmasına yönelikti. Bu mutabakat çerçevesinde ABD, İran'a yönelik bazı yaptırımları hafifletmeyi ve dondurulmuş İran varlıklarını serbest bırakmayı taahhüt ederken, İran'ın da Hürmüz Boğazı'nda serbest geçişi sağlaması bekleniyordu. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'a petrol üretimi, taşımacılığı ve satışı için 60 günlük geçici bir lisans verildiğini duyurarak, bunun Hürmüz Boğazı'nda serbest geçiş ve nükleer denetimlere izin verme taahhüdüne dayandığını ifade etti. Ancak İranlı yetkililer, nükleer programlarının müzakerelerde ele alınmadığını ve herhangi bir yeni yükümlülük kabul etmediklerini vurguladı.

Geçtiğimiz yaz İsrail ve ABD'nin İran'daki nükleer tesislere yönelik saldırılarının ardından UAEA'nın denetimleri askıya alınmıştı. ABD Başkan Yardımcısı Vance, İran'dan gelen açıklamaların dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini, zira bu tür bilgilerin gerçeği yansıtmayabileceğini belirtti. İran'ın resmi haber ajansı IRNA'ya göre, İranlı müzakereciler ABD ile Pazar günü başlayan ve Pazartesi sabahına kadar süren 18 saatlik yoğun görüşmelerin ardından İsviçre'den ayrıldı.

Bu çelişkili açıklamalar, küresel enerji piyasalarında ve jeopolitik risk algısında dalgalanmalara neden oldu. ABD'nin İran petrolüne yönelik yaptırım hafifletme adımları, küresel arz endişelerini bir miktar azaltma potansiyeli taşısa da, Hürmüz Boğazı'nın güvenliği konusundaki gerilim devam ediyor. İran'ın geçtiğimiz hafta boğazı kapatma tehdidi, petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturmuştu. Açıklamaların ardından Dow Jones Sanayi Endeksi'nin %0.4, S&P 500 Endeksi'nin %0.1 yükseldiği, teknoloji ağırlıklı Nasdaq Bileşik Endeksi'nin ise %0.3 düştüğü görüldü. Altın fiyatları ise jeopolitik risk algısındaki belirsizlik nedeniyle dalgalı bir seyir izledi.

ABD ve İran arasındaki mevcut gerilim, nükleer programın yanı sıra Lübnan'daki İsrail saldırıları ve İran destekli Hizbullah arasındaki çatışmalar gibi bölgesel vekalet savaşları bağlamında daha geniş bir çerçevede değerlendirilmelidir. İsviçre'deki görüşmelerin, bölgedeki çatışmaları sona erdirmek için 60 günlük bir yol haritası oluşturmayı hedeflediği belirtildi. Pakistan ve Katar'ın arabuluculuk çabaları, taraflar arasında diyalog köprüleri kurmada kritik bir rol oynuyor.

Analistler, ABD ve İran arasındaki güven eksikliğinin, nükleer denetimlerin kapsamı ve uygulanabilirliği konusunda önemli zorluklar yaratmaya devam edeceğini belirtiyor. Her iki tarafın da iç kamuoyuna yönelik farklı mesajlar vermesi, nihai bir anlaşmaya ulaşma sürecini karmaşıklaştırıyor. Önümüzdeki dönemde teknik düzeydeki görüşmelerin devam edeceği ve piyasaların, taraflardan gelecek somut adımları ve bölgesel gerilimin seyrini yakından takip edeceği öngörülüyor. Küresel petrol arzı ve fiyatları üzerindeki etkiler, bu müzakerelerin sonucuna bağlı olarak şekillenmeye devam edecek.