İran'dan Çin'e Hürmüz Boğazı Geçiş Ücretlerinde Özel Muafiyet

Hürmüz Boğazı geçiş ücretlerinde İran'ın Çin'e "özel muafiyetler" tanıyacağını açıklaması, küresel enerji piyasalarında ve uluslararası deniz ticaretinde yeni bir dönemin kapılarını aralıyor. İran'ın Pekin Büyükelçisi Abdolreza Rahmani Fazli, bu stratejik kararı Cumartesi günü Beijing'deki Dünya Barış Forumu'nda duyurdu. Fazli, Hürmüz Boğazı'nın ABD ve İsrail ile yaşanan dört aylık çatışmanın ardından "ulusal güvenlik" meselesi haline geldiğini vurguladı ve bu durumun yeni düzenlemeleri zorunlu kıldığını belirtti.

Büyükelçi Fazli'nin açıklamalarına göre, İran, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden alınacak hizmet ücretlerinin düzeyini ve niteliğini belirlerken Çin ve diğer dost ülkelere "özel ayrıcalıklar" tanıyacak. Bu ücretlerin, gemilerin güvenli geçişini garanti altına almak ve çevresel sonuçların maliyetini karşılamak amacıyla uygulanacağı belirtildi. İran, bu yeni düzenlemeleri boğazın kontrolünü paylaştığı Umman Sultanlığı ile işbirliği içinde hayata geçirmeyi planlıyor. Şubat ayında ABD ve İsrail'in hava saldırılarının başlamasıyla İran'ın boğazı fiilen kapatmasının ardından deniz trafiği, geçen ay imzalanan geçici bir barış anlaşması sonrasında ancak son zamanlarda normale dönmeye başladı.

Bu gelişme, küresel enerji tedarik zincirleri açısından hayati öneme sahip olan Hürmüz Boğazı'nın jeopolitik statüsünü yeniden şekillendiriyor. Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) arzının yaklaşık beşte biri çatışma öncesinde bu boğazdan geçiyordu. ABD ve Körfez Arap ülkeleri, İran ve Umman'ın bu su yolu için herhangi bir ücret talep etmesine karşı çıkarken, bazı Avrupalı ülkelerin ise gemilerin bir tür geçiş ücreti ödemek zorunda kalabileceği fikrini kabul etmeye başladığı bildiriliyor. Ancak Avrupalı yetkililer, gemilere milliyetlerine göre ayrımcılık yapılmaması konusunda ısrarcı. İran petrol ihracatının neredeyse tamamını satın alan Çin ise Cuma günü Hürmüz Boğazı'nda kesintisiz deniz trafiği çağrısında bulunarak, bunun "tüm tarafların çıkarlarına hizmet edeceğini" belirtmişti. Bu durum, küresel petrol fiyatları (XBRUSD ve XTIUSD) üzerinde belirsizlik yaratırken, enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açabilir.

Bu diplomatik adım, ABD ve İsrail ile yaşanan dört aylık çatışmayı kalıcı olarak sona erdirmeyi amaçlayan müzakerelerin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Uzun süredir uluslararası yaptırımlar altında olan İran, Çin ile stratejik ilişkilerini derinleştirerek küresel ticarette kendine yeni yollar açmaya çalışıyor. Çin'in enerji güvenliği açısından Hürmüz Boğazı'nın kritik önemi göz önüne alındığında, İran'ın bu ülkeye yönelik ayrıcalıklı yaklaşımı, iki ülke arasındaki ekonomik ve jeopolitik bağları daha da güçlendirecektir. Boğazın "ulusal güvenlik" meselesi olarak tanımlanması, İran'ın bölgedeki nüfuzunu artırma ve denizcilik faaliyetleri üzerindeki kontrolünü pekiştirme arayışını da yansıtıyor.

Piyasa analistleri ve uzmanlar, Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki yönetimine ilişkin müzakerelerin karmaşık ve uzun soluklu olacağını öngörüyor. Cuma ve Cumartesi günleri Umman kıyısı boyunca Basra Körfezi'nden ayrılmaya çalışan en az sekiz geminin geri dönmek zorunda kalması, boğazın yeniden tam kapasite açılmasının hala zorluklarla dolu olduğunu gösteriyor. Çin'e tanınan özel muafiyetlerin, diğer ülkeler için de benzer talepleri beraberinde getirip getirmeyeceği veya uluslararası denizcilik hukukunda yeni bir emsal teşkil edip etmeyeceği merak konusu. Ayrıca, İran'ın boğaz geçiş ücretlerini Bitcoin ve USDT gibi kripto paralarla kabul etme sinyalleri verdiği yönündeki haberler, yaptırım altındaki ülkelerin geleneksel finans sistemlerinin dışında alternatif ödeme yöntemleri arayışını da gözler önüne seriyor. Bu durum, küresel ticarette dijital varlıkların rolünü artırabilir.