Irak Petrol İhracatını Suriye Üzerinden Yönlendiriyor: Hürmüz'e Alternatif

Irak, Hürmüz Boğazı'ndaki jeopolitik gerilimler ve ulaşım aksaklıkları nedeniyle petrol ihracat rotalarını çeşitlendirme kararı alarak Suriye üzerinden karayoluyla petrol sevkiyatına başladı. Bu stratejik hamle, ülkenin enerji güvenliğini sağlamlaştırmayı ve kritik boğaz geçişine olan bağımlılığını azaltmayı amaçlıyor. Irak'ın bu adımı, Ortadoğu'daki enerji lojistiğinde önemli bir değişimin sinyallerini veriyor ve Suriye'yi bölgenin önemli bir petrol ihraç merkezi haline getirme potansiyeli taşıyor.

Hürmüz Boğazı'nın 20 Haziran 2026 tarihinde İran tarafından kapatılması, küresel petrol ve gaz ticaretini derinden etkileyen önemli bir gelişme oldu. Bu durum, Irak'ı alternatif rotalar arayışına itti, zira ülkenin petrol ihracatının yaklaşık %95'i bu boğaz üzerinden gerçekleşiyordu. Mayıs ayında Irak'ın deniz yoluyla petrol ihracatı, bir önceki yılın ortalamasının sadece %8'ine kadar düşmüştü. Irak Devlet Petrol Pazarlama Teşkilatı (SOMO), Nisan 2026'da Suriyeli muhataplarıyla ham petrol taşımacılığı ve ayda 650.000 ton akaryakıtın Suriye toprakları üzerinden ihraç edilmesi konusunda bir anlaşma imzaladı. Ayrıca, Irak'ın kuzeyi ile Suriye arasındaki önemli bir sınır kapısı da on yıldan uzun bir süre sonra Nisan ayında yeniden açıldı.

Ancak, karayoluyla yapılan bu sevkiyatlar, boğaz üzerinden yapılan deniz taşımacılığına kıyasla daha az verimli ve daha maliyetli. Bu nedenle, uzun vadeli çözümler arasında boru hatlarının yeniden canlandırılması öne çıkıyor. ABD'li yetkililerle yapılan görüşmelerde, yaklaşık 800 kilometre uzunluğundaki ve 300.000 varil/gün kapasiteli Kerkük-Baniyas boru hattının yeniden inşası planları hız kazandı. Bu hat, 1980'lerden beri kapalıydı ve 2003'teki ABD işgali sırasında ağır hasar görmüştü. Ayrıca, güneydeki Basra'dan Hadisa'ya uzanacak 700 kilometrelik, 5 milyar dolar maliyetli ve günlük 2,5 milyon varil kapasiteli yeni bir boru hattı projesi de gündemde. Bu hat, petrolü Suriye ve Türkiye'deki Akdeniz limanlarına, ayrıca Ürdün'deki Kızıldeniz terminallerine taşıyabilecek. ABD'li enerji şirketleri, özellikle Chevron, bu boru hattı görüşmelerine ve projelerine aktif olarak katılırken, ABD hükümeti de bölgesel enerji güvenliğini artırma çabalarına destek veriyor.

Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıklar ve Irak'ın yeni rotalar arayışı, küresel petrol fiyatlarında yükselişe neden oldu. Brent ham petrol fiyatları varil başına 86 dolar seviyesine yaklaşırken, ABD gösterge petrolü Batı Teksas Ham Petrolü (WTI) 80 doların üzerine çıktı. Jeopolitik riskler, ham petrol fiyatlarını desteklemeye devam ediyor. Irak için petrol satışları, ülke bütçesinin yaklaşık %90'ını oluşturduğundan, ihracat rotalarının çeşitlendirilmesi hayati önem taşıyor. Suriye'nin Akdeniz kıyısındaki Baniyas limanı, Irak sevkiyatlarını karşılamak üzere hızla kapasitesini artırıyor ve bölge için önemli bir ihraç kapısı haline geliyor.

Hürmüz Boğazı'nın stratejik önemi ve İran'ın bu boğaz üzerindeki potansiyel kontrolü, küresel enerji güvenliği açısından kritik bir jeopolitik risk oluşturuyor. ABD, Irak ve Suriye arasındaki boru hattı projelerini destekleyerek, İran'ın küresel enerji arzı üzerindeki etkisini sınırlamayı hedefliyor. Bu durum, Suriye'nin 14 yıllık iç savaşın ardından uluslararası toplumla yeniden entegrasyon çabalarına da katkı sağlayabilir. ABD'li Cumhuriyetçilerin de desteklediği bu projeler, bölgedeki enerji güvenliği denklemini yeniden şekillendiriyor ve ABD-İran gerilimlerinin arka planında ilerliyor.

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı'na bağımlılığı azaltacak alternatif rotaların geliştirilmesinin yıllar alabileceğini belirtiyor. Goldman Sachs analistleri, geliştirilmekte olan boru hatlarının 2028 yılı sonuna kadar boğazdan geçen petrolün yaklaşık %60'ını taşıyabileceğini tahmin ediyor. Özellikle Kerkük-Baniyas boru hattının tamamen yeniden inşası ve faaliyete geçmesi, iki ila üç yıl sürebilir. Bu projeler, sadece Irak'ın enerji ihracatını güvence altına almakla kalmayacak, aynı zamanda Ortadoğu'nun enerji haritasını yeniden çizerek bölgesel güç dengelerinde önemli değişikliklere yol açabilecek potansiyele sahip.