Hürmüz Boğazı'nda Seyir Ücretleri Tartışması Avrupa'yı Bölüyor

Avrupa ülkeleri, küresel petrol ve gaz tedarik zinciri için hayati bir geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı'nda potansiyel seyir ücretlerinin uygulanmasına yönelik çeşitli teklifleri inceliyor. Bu öneriler, ücretlerin zorunlu olmaması ve Birleşmiş Milletler (BM) denizcilik taşımacılığını düzenleyen Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından desteklenmesi koşuluna dayanıyor. Birleşik Krallık Başbakan Yardımcısı David Lammy, zorunlu geçiş ücretlerinin küresel ticaret için yıkıcı sonuçlar doğuracağını belirtirken, bazı kabine üyeleri Malakka Boğazı ve Manş Denizi gibi birçok doğal su yolunda belirli seyir hizmetleri için ödeme sistemlerinin kabul edilebilir olduğunu ifade ediyor.

Bu tartışmalar, ABD ile İran arasındaki devam eden gerilimin ve Hürmüz Boğazı'nda son dönemde artan düşmanlıkların ortasında yaşanıyor. İran, boğaz üzerindeki kontrolünü artırma çabaları kapsamında, gemilere geçiş izni veren kendi 'Basra Körfezi Boğaz Otoritesi'ni kurmayı ve hatta ücretler için Bitcoin kabul etmeyi dahi araştırdı. Ancak IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, uluslararası boğazlardan geçiş için ücret talep etmenin 'yasal bir dayanağı olmadığını' vurguladı. ABD'li yetkililer ise İran'ı boğazın açık ve güvenli olduğunu kamuoyuna duyurmaya çağırıyor.

Oman, İngiliz hukukçularla iş birliği yaparak, zorunlu geçiş ücretleri yerine seyir hizmetleri için gönüllü katkıları esas alan 'Malakka Boğazı modeli'ni temel alan bir teklif geliştirdi. Oman, zorunlu geçiş ücretlerine karşı çıkıyor ve bu planı detaylandırmak üzere İran'a hukuk uzmanları göndermeyi teklif etti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi'nin de boğazla ilgili görüşmeler yapmak üzere Oman'a gideceği bildiriliyor. Temmuz başı itibarıyla, bazı Avrupalı hükümetlerin, Hürmüz'den geçen gemiler için İran ve Oman'a transit ücreti ödemeye açık olduğu ve bunun giderek daha olası bir senaryo olarak görüldüğü belirtildi.

Bu gelişmelerin piyasalar üzerinde önemli etkileri olması bekleniyor. Analistler, geçiş ücretlerinin küresel enflasyonu artırabileceği, navlun, sigorta ve uyum maliyetlerini yükseltebileceği konusunda uyarıyor. Boğazdaki aksaklıklar, Brent petrol fiyatlarında geçici yükselişlere neden oldu; fiyatlar kısa süre önce varil başına 77-79 dolar seviyelerine çıkarak savaş öncesi seviyelerin üzerinde seyretti. Küresel petrol arzının yaklaşık %20'si ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatlarının %20'ye yakını bu boğazdan geçiyor. Nakliye firmaları, olası ücretlerden kaçınmak için Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz limanlarını veya Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) doğu limanlarını kullanma seçeneğini değerlendirebilir, ancak bu durum ek zaman, yakıt ve emisyon maliyetleri getirecektir. BAE, boğaza bağımlılığını azaltmak amacıyla doğu limanlarını genişletiyor.

Genel ekonomik ve politik bağlamda, Hürmüz Boğazı'nın jeopolitik önemi tartışılmaz. İran'ın boğaz üzerindeki kontrol iddiaları ve tek taraflı trafik kontrolü girişimi, IMO Konseyi tarafından 'şiddetle kınandı' ve üye devletlere İran'ın egemenlik iddialarını tanımama çağrısı yapıldı. ABD ve İran arasında 17 Haziran'da imzalanan kırılgan ateşkes anlaşması da boğazdaki son saldırılarla baskı altına girmiş durumda. Bu durum, küresel enerji güvenliği ve uluslararası denizcilik hukukunun geleceği açısından ciddi endişeler yaratıyor.

Analistler ve piyasa beklentileri, Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin devam etmesi halinde petrol fiyatlarının varil başına 120 doları aşabileceği yönünde uyarılarda bulunuyor. Nakliye şirketlerinin ücret ödemeye direneceği, ancak kaçınılmaz hale gelirse maliyetleri kargo sahiplerine yansıtacağı öngörülüyor. Önümüzdeki dönemde, Oman ve İran arasındaki görüşmelerin yanı sıra ABD-İran ilişkilerinin seyri, boğazın gelecekteki statüsü ve küresel enerji piyasaları üzerindeki etkisi açısından belirleyici olacak. Uluslararası toplum, bu kritik su yolunda istikrarı sağlamak için diplomatik çabaları yakından takip ediyor.