Hürmüz Boğazı'nda Normalleşme Süreci Haftalar Sürebilir

Küresel enerji ticaretinin kilit noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda, ABD ile İran arasında varılan geçici barış anlaşmasının ardından ticari gemi trafiği yeniden hareketlenmeye başladı. Ancak, boğazdan geçişlerin savaş öncesi olağan akışına dönmesinin haftalar sürebileceği, tedarik zincirleri ve küresel piyasalar üzerindeki etkilerin ise aylarca devam edeceği belirtiliyor. Bu durum, enerji fiyatları ve lojistik maliyetleri üzerinde uzun süreli bir belirsizlik yaratma potansiyeli taşıyor.

Boğazdaki aksaklıklar, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik hava harekatı ve İran'ın buna misilleme olarak ticari gemileri tehdit etmesi, mayın döşemesi ve ABD'nin deniz ablukasıyla başlamıştı. Bu süreçte, Hürmüz Boğazı'ndan günlük geçen gemi sayısı 130'dan yaklaşık 10'a kadar düşerek deniz trafiğinde %90'ın üzerinde bir daralma yaşanmıştı. Pakistan ve Katar'ın arabuluculuğunda imzalanan geçici mutabakat zaptı (Islamabad MoU) ile İran, boğazdaki deniz trafiğini 30 gün içinde savaş öncesi seviyelere döndürme taahhüdünde bulunurken, ABD de deniz ablukasını kaldırmayı kabul etti.

Bu süreçte, başta Suudi Arabistan petrol tankerleri ve Katar LNG gemileri olmak üzere bazı ticari gemiler boğazdan geçişlere yeniden başladı. Ancak, uzmanlar boğazın fiziksel olarak yeniden açılmasının ve biriken gemi trafiğinin temizlenmesinin 2 ila 4 hafta sürebileceğini öngörüyor. Denizcilik sektörünün normalleşmesi için 2 ila 4 ay, daha geniş tedarik zinciri ve ticari istikrarın sağlanması için ise 4 ila 6 ay veya daha uzun bir süre gerekebilir. Boğazdaki mayınların temizlenmesi ve hasar gören altyapının onarılması gibi operasyonel zorluklar da süreci uzatabilir.

Boğazın kapanması döneminde Brent ham petrol fiyatları varil başına 100 doları aşarak zirvede 126 dolara kadar yükselmiş, bu durum küresel enerji piyasalarında büyük bir şok etkisi yaratmıştı. Yeniden açılma haberleriyle birlikte petrol fiyatlarında düşüşler gözlemlense de, nakliye ve sigorta maliyetlerindeki artışlar enflasyonist baskıları canlı tutuyor. Özellikle Asya pazarları, Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikine olan yüksek bağımlılıkları nedeniyle krizden en çok etkilenen bölgeler arasında yer aldı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerin alternatif boru hatlarını kullanma kapasiteleri olsa da, bu hatlar boğazın taşıma hacminin tamamını karşılamakta yetersiz kalıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), boğazdaki toparlanmanın kademeli olacağını ve küresel petrol piyasasının 2027 yılında önemli bir arz fazlasına girebileceğini tahmin ediyor. Ancak, denizcilik ve sigorta sektörleri, mayın temizleme, trafik yönetimi ve uzun vadeli güvenlik düzenlemeleri gibi konularda daha fazla netlik bekliyor. Sigorta primlerinin yüksek kalmaya devam etmesi, gemi sahiplerinin bölgeye geri dönme konusundaki isteksizliklerini sürdürmelerine neden olabilir. Bu faktörler, küresel ticaret akışlarının tamamen normalleşmesini geciktirecek ve enerji piyasalarında risk priminin devam etmesine yol açacaktır.

Analistler ve piyasa gözlemcileri, Hürmüz Boğazı'nın tamamen ve güvenli bir şekilde işler hale gelmesinin zaman alacağını belirtiyor. Columbia Üniversitesi Küresel Enerji Politikası Merkezi'nden Daniel Sternoff gibi uzmanlar, ülkelerin üretime tam kapasite dönmeden önce boğazın kalıcı olarak açık kalacağına ve ateşkesin uzun süreli olacağına dair güvence isteyeceklerini vurguluyor. Bu durum, küresel enerji arz güvenliği ve fiyat istikrarı açısından yakın gelecekte temkinli bir iyimserliğin hakim olacağı bir tablo çiziyor. Özellikle, Orta Doğu'daki jeopolitik gerilimlerin uzun vadede enerji fiyatlarına ve sigorta maliyetlerine kalıcı olarak yansıyabileceği uyarısı yapılıyor.