Hürmüz Boğazı'nda Normal Deniz Ticareti İçin Mayın Temizliği Şart

Küresel enerji piyasaları için hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı'nda normal denizcilik faaliyetlerinin yeniden başlaması, bölgedeki mayın tehdidinin tamamen ortadan kaldırılmasına bağlı. Bağımsız Tanker Sahipleri Birliği (Intertanko), boğazın ana rotasında yaklaşık 80 mayın bulunduğunu ve bunların temizlenmesinin zaman alacağını belirtti. Bu durum, ABD ve İran arasında imzalanan mutabakat zaptına (MoU) rağmen, bölgedeki deniz trafiğinin normale dönmesinin önündeki en büyük engellerden biri olarak öne çıkıyor.

ABD ve İran, 17 Haziran 2026 tarihinde, bölgedeki çatışmaları sona erdirmeyi ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden ticari trafiğe açmayı amaçlayan bir mutabakat zaptı imzaladı. Bu anlaşmanın ardından Perşembe günü bazı gemiler Basra Körfezi'nden boğaz yoluyla çıkış yapmaya başladı. Ancak Intertanko denizcilik direktörü Phil Belcher, boğazın ortasındaki ana rotanın mayınlar nedeniyle hala tehlikeli olduğunu ve kapalı kaldığını ifade etti. Çatışma sırasında İran, boğazın merkezindeki trafik ayrım şemasına (TSS) mayın döşemişti. Mevcut durumda gemiler, karaya oturma ve çarpışma risklerinin daha yüksek olduğu Umman kıyısına yakın güney rotasını kullanmak zorunda kalıyor. MoU, askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sonlandırılmasını, ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukasının kaldırılmasını ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını içeriyor. Ayrıca, İran'a 60 gün süreyle petrol ihracatı muafiyeti tanındı.

Hürmüz Boğazı, dünya genelindeki petrol sevkiyatının yaklaşık beşte birini (yüzde 20) ve önemli miktarda sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) trafiğini sağlıyor. Boğazın kapanması, Brent ham petrol fiyatlarının varil başına 100 doları aşarak zirvede 126 dolara kadar yükselmesine neden olmuştu. MoU'nun imzalanmasıyla birlikte petrol fiyatlarında bir miktar düşüş yaşansa da, sektör uzmanları küresel tedarik zincirlerinin ve enerji piyasalarının tam olarak toparlanmasının aylar süreceğini belirtiyor. Savaş riski sigorta primleri hala yüksek seyrediyor ve sigortacılar, boğazın tamamen güvenli olduğuna dair somut kanıtlar talep ediyor.

Çatışma döneminde yaklaşık 20 bin denizci boğazın her iki tarafında mahsur kalmıştı. İran, 60 günlük ücretsiz geçiş süresinin sona ermesinin ardından Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden denizcilik ücreti almayı planladığını duyurdu. Ancak bu durum, uluslararası hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle Suudi Arabistan ve Alman konteyner taşımacılığı şirketi Hapag-Lloyd gibi taraflarca eleştiriliyor. Boğazın kapanması, 2021 yılında Süveyş Kanalı'nın dev konteyner gemisi Ever Given tarafından tıkanmasıyla yaşanan benzeri görülmemiş küresel ticaret aksaklıklarını akıllara getirdi.

Sektör analistleri, mayın temizleme operasyonlarının ve yaklaşık 600 gemilik birikmiş trafiğin giderilmesinin uzun zaman alması nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndaki normalleşmenin bu yıl içinde gerçekleşmesini beklemiyor. Mine temizliğinin tek başına altı ayı bulabileceği tahmin ediliyor. Denizcilik endüstrisi, güvenli geçişin sağlanması için net güvenceler ve uluslararası düzeyde koordineli bir çerçeve oluşturulması çağrısında bulunuyor. Bu süreçte, küresel petrol ve gaz tedarik zincirleri üzerindeki belirsizliklerin devam etmesi bekleniyor.