Hürmüz Boğazı Krizi: İran'dan ABD'ye Net Şartlar ve Piyasa Etkisi

İran'ın en üst düzey güvenlik yetkilisi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için ABD'nin bir dizi talebi karşılaması gerektiğini açıkladı. İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhammed Bakır Zülkadr, ABD'nin 'düşmanca politikalarını' değiştirmedikçe stratejik su yolunun kapalı kalacağını vurguladı. Bu açıklama, küresel enerji piyasalarında devam eden belirsizliği artırırken, ABD ile İran arasındaki gerilimin derinleştiğini gösteriyor.

Şubat 2026'dan bu yana ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları sonrasında Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiği büyük ölçüde kısıtlanmış durumda. İran Devrim Muhafızları Ordusu, boğazdan geçişlere uyarılar yayınlamış, ticari gemilere müdahale etmiş ve mayınlar döşemişti. Buna karşılık ABD, 14 Temmuz 2026'da İran limanlarına yönelik deniz ablukasını yeniden uygulamaya koydu. Zülkadr, boğazın yeniden açılması için altı temel şart sundu: İran'a yönelik tehditlerin sona ermesi, İran ve bölgesel müttefiklerine karşı askeri eylemlerin kalıcı olarak durdurulması, ABD deniz ve hava kuvvetlerinin bölgeden çekilmesi, son çatışmalarda İran'a verilen zararların tazmin edilmesi, ABD yaptırımlarının kaldırılması ve İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması. Bu taleplerin İran halkının iradesini yansıttığını belirten Zülkadr, 'Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, savaşta veya müzakerelerde bu taleplerden geri adım atmayacaktır' dedi. Son olarak, 8 Ağustos 2026'da Hürmüz Boğazı'nda bir gemiye fırlatılan bir mermi isabet etmiş ve kısa süreli bir yangına neden olsa da gemi ve mürettebatın güvende olduğu bildirilmiştir.

Boğazın kapanması küresel bir yakıt krizine yol açtı ve enerji fiyatlarını önemli ölçüde yükseltti. Brent ham petrolünün varil fiyatı 82-83 dolar seviyelerinin üzerine çıkarken, piyasalarda arz güvenliğine ilişkin endişeler artarak devam ediyor. Küresel deniz yoluyla taşınan petrol ticaretinin yaklaşık %25'i ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin %20'si boğazdan geçiyordu, bu da kapanmanın dünya ekonomisi üzerindeki etkisini gözler önüne seriyor. Piyasa, müzakerelerden gelecek olumlu veya olumsuz haberlere göre dalgalanmalar yaşıyor.

Bu krizin geniş ekonomik ve politik yansımaları bulunuyor. ABD ile İran arasındaki gerilim, başarısız nükleer müzakereler ve 2025'teki hava çatışmaları öncesinde tırmanmıştı. Washington, İran'dan ticari deniz taşımacılığına yönelik saldırıları durdurmasını ve Hürmüz Boğazı'nda serbest geçişi garanti etmesini talep ederken, Tahran geçişleri kendi belirleyeceği bir mekanizma aracılığıyla yönetmekte ısrar ediyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, 30 ila 60 günlük bir ateşkesin boğazın yeniden açılmasına ve enerji fiyatlarının düşmesine yardımcı olabileceğini belirtti. Ancak bu durum, Kasım ayında yapılacak ABD Kongre seçimleri öncesinde yüksek enerji fiyatlarının ABD'li Cumhuriyetçiler üzerindeki baskısını artırıyor.

Analistler ve piyasa beklentileri, boğazda tam bir normale dönüş yerine daha kontrollü ve şartlı bir geçiş düzenlemesi öngörüyor. İran'ın geçiş ücretleri (kargo değerinin %5-7'si) talep ettiği, Umman'ın daha düşük (%3) bir ücret önerdiği, ABD'nin ise herhangi bir geçiş ücretine karşı çıktığı belirtiliyor. Fitch Ratings, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasıyla arzın artması durumunda petrol fiyatlarında aşağı yönlü riskler olduğunu belirtirken, küresel jeopolitik risklerin devam ettiğini vurguluyor. İran ile Umman arasındaki yeni bir deniz yolu veya geçiş yönetimi anlaşmasına ilişkin müzakereler sürse de, tam açılış ABD'nin İran'ın şartlarını yerine getirmesine bağlı kalacak gibi görünüyor.