Hürmüz Boğazı Anlaşması Son Aşamalarda: Küresel Enerji Piyasası Gözler İran ve Umman'da

İran ve Umman arasındaki kritik Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiğini düzenlemeye yönelik bir anlaşmanın son aşamalarına gelindiği bildirildi. Bu gelişme, küresel enerji piyasaları ve Orta Doğu'daki jeopolitik gerilimler açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmail Baghaei, Tahran ve Maskat'ın denizcilik rotası için coğrafi koordinatlar üzerinde anlaştığını ve ortak bir açıklamanın son hazırlıklarının yapıldığını belirtti.

Ortaya çıkan anlaşmaya göre, gemilerin Basra Körfezi'ne İran kontrolündeki bir rotadan girip Umman kontrolündeki bir rotadan çıkması öngörülüyor. Ancak bazı raporlar, gemilerin Umman tarafından çıkarken bile İran ile koordinasyon sağlaması gerekebileceğini ve anlaşmanın başlangıçta 60 günlük geçici bir süre için geçerli olabileceğini gösteriyor. İran, başlangıçta kendi gemilerini boğazı mayınlardan temizlemek için gönderebilir. Anlaşmanın nihai hale gelmesi, İran'ın ABD'nin bölgedeki müdahalesine atıfta bulunarak “üçüncü tarafların müdahale etmemesi” şartına bağlı. Tahran, boğazın yeniden açılmasının ABD'nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını kaldırmasına ve genel davranışını değiştirmesine bağlı olduğunu ısrarla vurguluyor.

ABD Başkanı Donald Trump, görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini belirtirken, anlaşmanın hızla sonuçlanmaması halinde askeri eylem tehdidinde bulunmuştu. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Hazine Bakanı Scott Bessent gibi üst düzey ABD'li yetkililer de ilerlemeyi kabul etmekle birlikte, nihai bir anlaşmaya varılmadığını ve ABD'nin boğazda serbest geçiş hakkına ve geçiş ücreti alınmamasına bağlı kaldığını ifade ettiler. Reuters ve diğer kaynaklardan gelen raporlar, önerilen anlaşmanın İran'a Körfez'e giren gemiler üzerinde bir miktar kontrol yetkisi verebileceğini, bunun Tahran için önemli bir stratejik kazanım olacağını öne sürüyor. Boğaz, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'taki İran saldırılarından önce uluslararası açık bir su yoluydu.

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz ticaretinin %20 ila %25'inin geçtiği kritik bir geçiş noktasıdır. Boğazın kapanması, yakıt, gübre ve diğer ürün fiyatlarında küresel çapta artışlara neden olarak ekonomileri olumsuz etkilemişti. Son zamanlarda, İran yanlısı Husilerin Suudi petrol tankerini hedef almasının ardından petrol fiyatlarında artışlar yaşandı. ABD Batı Teksas Ham Petrolü (WTI) vadeli işlemleri %0,45 artışla varil başına 76,11 dolara yükseldi. Boğazın yeniden açılmasına yönelik bir anlaşma, küresel enerji tedarik zincirindeki bu baskıları hafifletebilir ve gaz fiyatlarının yükselişi nedeniyle ABD'deki ara seçimler öncesinde artan baskı altındaki Trump yönetimi için de bir rahatlama sağlayabilir.

Bu potansiyel anlaşma, Orta Doğu'daki savaşı sona erdirme çabalarında bir atılım olarak görülüyor. ABD, ekonomisini olumsuz etkileyen popüler olmayan bir savaşı sona erdirme baskısı altında. İran'a boğaz üzerinde resmi kontrol veren herhangi bir anlaşma, Tahran için önemli bir stratejik zafer anlamına geleceğinden, ABD bunu engellemeye çalışabilir. Müzakereler, ABD'nin İran limanlarına uyguladığı ablukanın kaldırılması ve potansiyel olarak İran'ın nükleer programı üzerindeki görüşmelerin yeniden başlamasıyla da bağlantılı. Umman, tarihsel olarak İran ile işbirliğine dayalı ilişkilerini sürdürmüş ve bir arabulucu rolü üstlenmiştir.

Analistler, bu anlaşmanın çatışmayı körükleyen daha geniş anlaşmazlıkları çözme olasılığının düşük olduğu konusunda uyarıyor. Mevcut anlaşmanın geçici bir çözüm olarak görüldüğü ve kalıcı bir çözüm için müzakerelerin yanı sıra nükleer görüşmelerin de geçici anlaşma süresi boyunca devam etmesi beklendiği belirtiliyor. ABD'nin pozisyonu, boğazın uluslararası açık bir su yolu olarak kalması, serbest geçiş hakkının olması ve herhangi bir geçiş ücreti alınmaması yönünde. İran Dışişleri Bakanlığı, sadece Umman ile yapılan bir anlaşmanın güvenli seyrüseferi garanti etmeyeceğini ve güvenlik koşullarının ABD'nin eylemleriyle bağlantılı olduğunu vurguluyor.