Hormuz Boğazı gözetim protokolü: İran ve Umman taslağı hazırlandı

İran ve Umman arasında Hormuz Boğazı’nda gemi trafiğini izlemeye yönelik bir protokol taslağı hazırlandığı, İran devlet haber ajansı IRNA’nın alıntıladığı İran Dışişleri Bakanlığı yetkililerinden gelen açıklamayla duyuruldu. Yetkililer, taslağın bölgesel kıyı devletleri olarak iki ülke arasında koordinasyon ve güvenli geçişin sağlanmasına odaklandığını belirtti.

Açıklama, İran’ın dış ilişkilerinden sorumlu üst düzey yetkililerden Kazem Gharibabadi’ye atıfla IRNA tarafından verildi; Gharibabadi’nin ifadesine göre protokol gemilere daha iyi hizmet ve denetim imkânı sunmayı amaçlıyor, kısıtlama dayatması olmadığı vurgulandı. Haberin yayıldığı günkü değerlendirmelerde bu adımın, bölgedeki güvenlik gerilimi ve nakliye risklerini azaltma niyeti taşıdığı öne sürüldü.

Son haftalarda Hormuz Boğazı’ndaki ticari trafik ciddi daralma gösterdi; savaşın başlangıcından bu yana (son şubat ayı sonları) geçişlerin büyük ölçüde azaldığı ve aralarında ham petrol tankerlerinin de bulunduğu seferlerin oldukça sınırlı kaldığı bildiriliyor. Bazı denizcilik ve istihbarat kaynakları, strait üzerinden yapılan geçişlerin günlük bazda normal seviyelerin çok altına indiğini ve bölgedeki operasyonel risklerin artmasıyla sigorta kapsamlarının daraldığını raporladı. Bu durum küresel petrol arz güvenliği ve navlun maliyetleri üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturdu.

Hormuz Boğazı, küresel deniz yoluyla ticaret ve özellikle enerji taşımacılığı için stratejik öneme sahip; akaryakıt arzı ve tedarik zincirleri bu tür bir daralmadan doğrudan etkileniyor. Bölgesel aktörlerin ve armatörlerin transit kararları ile sigorta piyasasındaki değişimler, petrol fiyatları ve rafineri akışları üzerinde kısa vadeli şoklar yaratabiliyor. Bu bağlamda İran ile Umman arasındaki koordinasyon girişimi, uluslararası aktörlerin bölgeye askerî müdahale veya eskort görevlendirme seçeneklerini gündeme getirmesinin ardından geliyor.

Piyasa analistleri, protokolün somut bir uygulamaya dönüşmesi halinde kısa vadede transitlerin bir kısmında iyileşme sağlayabileceğini, ancak uygulamanın kapsamı, uluslararası tanınırlığı ve sigorta şirketlerinin duruşunun nihai belirleyici olacağını söylüyor. Diğer yandan, akademik ve denizcilik çevreleri protokolün bölgesel kontrolleri güçlendirebileceği; bunun da bazı ülkeler için ayrıcalıklı geçişlerin ortaya çıkması riskini taşıyabileceği uyarısında bulunuyor. Gelişme, enerji piyasalarının yakından takip ettiği, hem politik hem de teknik parametrelere duyarlı bir sürecin parçası olarak izleniyor.