Helyum krizi: Hürmüz kapanışı küresel arzı sarstı, APD öne çıkıyor

Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin fiilen kapanması, dünya helyum arzında ani ve derin bir darbe yarattı; Katar’daki Ras Laffan tesislerine yönelik saldırılar ile birlikte çok büyük bir kısmı deniz yoluyla taşınan ticari helyum sevkiyatları bloklandı. Bu durum, özellikle yarıiletken üretimi, manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ve uzay/uygulamalar için kritik soğutucu rolündeki helyumun küresel erişilebilirliğini hemen kısıtladı.

Olayın gelişimi nispeten hızlı oldu: İran yanlısı saldırılar ve Hürmüz’te artan risk nedeniyle bazı LNG/helium dolum ve sevkiyat hatları durdu; Katar’ın dünya helyum üretiminde yaklaşık üçte birlik payı nedeniyle piyasaya giren hacim aniden azaldı. Ayrıca Hürmüz’ün kapanması, Ras Laffan’dan yola çıkan dolu kriyo-kontainerlerin alternatif deniz güzergâhına erişimini de engelleyerek stokların sahada kilitlenmesine yol açtı. Yetkililer ve tedarik zinciri danışmanları yeniden normalleşmenin haftalar hatta aylar alabileceğini belirtiyor.

Piyasalar bu gelişmeyi hızlı fiyatlamaya başladı; helyum spot fiyatları piyasa kaynaklarına göre keskin biçimde yükseldi ve tedarik daralması teknoloji ve sağlık sektörlerinde tedarik kısıtlarına dönüşme riski taşıyor. Büyük sanayi gazı şirketleri ile Shute Creek/LaBarge gibi ABD içi üretim merkezleri talep görecek; kurumsal rapor ve analizler, Linde, Air Products ve ExxonMobil gibi oyuncuların dağıtım ağı ve depolama kapasitesi sayesinde kısa vadede fiyatlama gücü elde edebileceğini işaret ediyor. Bu şirketlerin bazı analist notlarında ağırlık kazandığı, bankaların da bu alandaki pozisyonları yeniden değerlendirdiği görülüyor.

Geniş ekonomik ve jeopolitik bağlamda Hürmüz’ün kapanması yalnızca enerji fiyatlarını değil aynı zamanda yarıiletken üretim çizelgelerini, sağlık hizmetlerinin bazı kritik parçalarını ve ileri teknoloji tedarik zincirlerini etkiliyor. Uluslararası Enerji Ajansı ve çeşitli ekonomi yorumcuları, petrol ve LNG lojistiğindeki aksamaların sanayi üretimi ve enflasyon üzerinde kısa-orta vadede baskı yaratabileceği uyarısında bulundu; helyum gibi ikincil ancak stratejik malzemelerde yaşanan darboğazlar ise teknoloji yatırımlarının maliyetini yükseltebilir.

Analistler önümüzdeki dönemde tedarik yönlü sıkıntının devam etmesi halinde sanayi gazı üreticilerinin gelirlerindeki iyileşmenin ve spot primlerin sürmesini bekliyor; buna karşın arzın hızlı toparlanması halinde fiyat baskısının yeniden gündeme gelmesi olası. Kullanıcı özetinde geçen “UBS, Exxon Mobil için yüzde 5 daha kaldığını düşünüyor” ifadesi, UBS’in son halka açık notları ve piyasa seviyeleri ile birebir örtüşmüyor: UBS’in 2025 tarihli bazı raporlarında hedef fiyatlar ve tavsiyeler bulunmakla birlikte, 7 Nisan 2026 itibarıyla ExxonMobil hisseleri piyasa verilerine göre UBS’in daha önce açıkladığı hedeflerin üzerinde işlem görüyor; bu yüzden UBS’in güncel bir “en az %5 daha” yorumu teyit edilmedi. Yatırımcılar için kısa vadede fiyat oynaklığı ve tedarik belirsizliği ana risk unsurları olmaya devam ediyor.