Gübre krizi: Yara, İran savaşı Afrika'da gıda kıtlığı riski diyor

Norveçli gübre üreticisi Yara International’ın genel müdürü Svein Tore Holsether, İran’da süregelen çatışmanın gübre arzını bozması halinde Afrika’nın en kırılgan topluluklarında gıda kıtlığı ve sert fiyat artışlarına yol açabileceği uyarısında bulundu. Holsether, dünya liderlerini fiyatların tırmanması ve kıtlıkların “küresel bir açık arttırma” yaratma riski konusunda uyarmanın önemine vurgu yaptı.

Olay, Hürmüz Boğazı’ndan geçen deniz taşımacılığının kesintiye uğraması ve Körfez kaynaklı azalmalar nedeniyle nitrojen gübreleri için temel hammaddelerin tedarikinin daralmasıyla hızlandı. Bazı analizlere göre Körfez’den geçen deniz ticareti dünya urea arzının yaklaşık üçte birini içeriyor; bölgede üretim duruşları ve artan navlun maliyetleri fiyatları yukarı çekti. Reuters’in değerlendirmeleri tedarikte meydana gelen kayıpların urea ve amonyak akışını kısıtladığını ve yeniden devreye alınmanın haftalar hatta aylar alabileceğini gösteriyor.

Piyasada görülen sıkışma, gübre fiyatlarının yükselmesine ve tarımsal girdi maliyetlerinin artmasına yol açtı; bu da önümüzdeki hasatlarda verim kayıpları riski taşıyor. Birleşmiş Milletler yetkilileri ve uluslararası kuruluşlar, savaşın enerji ve gübre tedarik kanalına etkisinin gıda fiyatlarını yukarı çekerek yoksul ülkelerde yoksulluğu derinleştirebileceğini belirtiyor. Bu uyarılar, gelişmekte olan ülkelerin ithalata bağımlılığı nedeniyle özellikle Afrika’da gıda güvenliğini kırılgan hale getiriyor.

Kısa vadede bazı üreticiler stok yönetimi ve rotalama ile lojistik çözümler ararken, zayıf mali güçlere sahip ülkeler piyasada artan fiyatlarla rekabet edemeyebilir. Hammadde tedarikindeki aksaklıkların sürdüğü senaryoda bazı bölgeler ekim planlarını azaltmak veya daha az besin gerektiren ürünlere yönelmek zorunda kalabilir; bu da küresel arz yapısını değiştirebilir. Reuters analizleri, sezon zamanlamasının kritik olduğunu ve geciken gübre teslimlerinin 2026 hasadını doğrudan etkileyebileceğini vurguluyor.

Analistler ve şirket yöneticileri, hem piyasada arzın normale dönmesine kadar fiyat oynaklığı bekliyor hem de hükümetlerin hedefli destek paketleri veya tedarik koordinasyonu adımları atması gerektiğini söylüyor. Yara’nın ilk çeyrek sonuçlarına ilişkin yönetim sunumları ve bilanço konuşmaları, şirketin güçlü marjlar gördüğünü ancak piyasanın süregelen belirsizliklere bağlı olarak dar ve volatil kaldığını ortaya koyuyor; bu da önümüzdeki dönemde gübre fiyatlarının yüksek seyretmesi olasılığını güçlendiriyor.