Avrupa merkez bankaları artık 'iyi konum'da değil: İran savaşı etkisi

İran kaynaklı çatışmanın şiddetlenmesi Avrupa ekonomisinin denge çizgisini bozan bir şok oluşturdu; enerji tedarik riski ve yükselen petrol fiyatları merkez bankalarının ‘‘iyi konum’’ değerlendirmesini yeniden sorgulatıyor. Bu gelişme özellikle Avrupa Merkez Bankası (ECB) çevresinde politika yapıcıların elini zayıflatırken kısa vadeli ekonomik öngörüleri de sarstı.

Olayın seyrinde, bölgedeki askeri gerilimlerle birlikte petrol fiyatlarında meydana gelen keskin yükseliş ve lojistik maliyetler öne çıktı; piyasa gözlemcileri bir haftadan kısa sürede ham petrol fiyatlarında çift haneli artışlar görüldüğünü ve enerji maliyetlerinin tüketici fiyatlarına yansıma riskinin yükseldiğini hatırlatıyor. ECB yönetim kurulu üyeleri ve diğer Avrupa merkez bankası temsilcileri Mart başındaki konuşmalarında, politika duruşunun ‘‘şu an için iyi konumda’’ olduğu değerlendirmesini korusalar da jeopolitik risklerin enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturduğuna dikkat çekti.

Piyasalar bu belirsizliğe hızlı tepki verdi; yatırımcılar enerji fiyatlarındaki sıçramayı enflasyonun yeniden hızlanabileceğine ilişkin işaret olarak algıladı ve vadeli piyasalarda Avrupa merkez bankaları için ilave sıkılaştırma beklentileri güçlendi. Euro/dolar paritesi baskı altında kalırken enerji yoğun sektörlerde maliyet baskısı ve tedarik zinciri sıkıntıları şirket karlarını zorlayabilir. Analistler, enerji şokunun kalıcı olması halinde ECB’nin yakında faiz indirimine gitme olanağının zayıflayacağını, aksine sıkı politika ihtimalinin yeniden gündeme geleceğini vurguluyor.

Daha geniş bağlamda, 2022’den kalan tecrübeler Avrupa merkez bankalarının ‘‘şokları görmezden gelme’’ yaklaşımını kırdı; politika yapıcılar bu kez enflasyon görünümünde geçici olduğu varsayılan yükselişleri çok daha temkinli değerlendirmek zorunda kalıyor. Enerji arz güvenliği, LNG tedariki ve taşımacılık maliyetleri gibi dışsal faktörler ile iç talep-durumunun birleşimi, para politikasının hem enflasyon hem de büyüme hedefleri arasında hassas bir denge kurmasını gerektiriyor. Bu nedenle merkez bankaları toplantı bazlı, adım adım değerlendirme stratejisini öne çıkarıyor.

Piyasa katılımcıları ve ekonomistler kısa vadede volatilite beklerken, orta vadede iki senaryo öne çıkıyor: çatışma sınırlı kalırsa enerji şokunun geçici olduğu ve büyüme görünümünün hızla dengeleneceği; çatışma uzarsa enflasyon beklentilerinin yeniden yükselmesi ve merkez bankalarının sıkılaşma yönünde hareket etmesi. ECB yetkilileri açıklamalarında toplantıdan toplantıya karar vereceklerini belirtirken yatırımcılar enerji fiyatları ve enflasyon göstergeleri kadar merkez bankası konuşmalarını da yakından izleyecek. Bu açıdan önümüzdeki veri takvimi ve jeopolitik gelişmeler belirleyici olacak.