Enflasyon riski: İran savaşı ikinci dalga ile market fiyatlarını vurabilir

İran çevresinde süren çatışmaların yarattığı enerji şoku, ABD hanehalklarının karşı karşıya olduğu enflasyon riskini sadece benzinle sınırlı bırakmıyor; uzmanlar, gübre ve dizel tedarikindeki aksamalara bağlı bir ikinci dalganın market fiyatlarına ve diğer tüketim mallarına yayılabileceği uyarısını yapıyor.

Olay, bölgeden geçen deniz yolları ve işleyen rafineri/üretim hatlarına yönelik kesintilerle başladı; petrol ve rafineri ürünleri fiyatları hızlı şekilde yükseldi, dizel marjları ve deniz sigorta primleri belirgin biçimde genişledi. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) yetkilileri, savaşın gübre ihracatını ve amonyak/üre tedarik zincirlerini daralttığını, bunun kısa sürede mısır, buğday ve hayvancılık yem maliyetlerine yansıyabileceğini belirtti. Reuters haberlerinde Bank of America ve Schroders gibi kuruluşların analizleri de benzer risklere işaret ediyor.

Bu gelişme ABD fiyat endekslerine hızlı bir geçiş yaptı; Mart ayında açıklanan tüketici fiyat endeksi verileri aracı enerji şokunun doğrudan etkisini yansıtırken ekonomistler, dizel ve gübredeki maliyet artışlarının birkaç ay içinde gıda fiyatlarına daha güçlü şekilde geçebileceğini söylüyor. Bu tür maliyet aktarımı, supermarket raflarına yansıdığında hanehalkı harcanabilir gelirini daha da eriterek tüketim davranışlarını etkileyebilir.

Geniş ekonomik bağlamda, enerji kaynaklı ilk şok genellikle ulaşım, lojistik ve üretim maliyetlerini doğrudan artırır; ancak gübre gibi girdi sıkıntıları hasat verimlerini ve arzı etkileyerek fiyatların kalıcı biçimde yükselmesine yol açabilir. Gelişmekte olan ülkelerde gıda ve enerji harcamalarının tüketim sepetindeki payı yüksek olduğundan etkiler daha sert hissediliyor, fakat gelişmiş ekonomilerde de ikinci dalga hizmet ve endüstriyel mal fiyatlarına yansıyarak para politikası kararlarını zorlayabilir.

Analistler, kısa vadede petrol ve dizel piyasalarındaki oynaklığın azalmasının fiyat baskılarını hafifletebileceğini, ancak gübre tedarikinde süregelen kısıtların sezonluk ürün döngüsü içinde gıda enflasyonunu daha geç ve uzun süreli şekilde yükseltebileceğini belirtiyor. Fed ve diğer merkez bankalarının enflasyon görünümündeki bu ikinci dalga riskini izleyeceği; kalıcı bir fiyat artışı sinyali gelirse para politikasında daha sıkı duruşun gündeme gelebileceği değerlendiriliyor. Haber akışı ve veriler yakından takip edilmeli; tüketiciler ve şirketler kısa vadeli bütçe/tedarik planlarını gözden geçirmeli.