Endonezya Rupisi İçin Küresel Bankaların Döviz İşlemlerine Sıkı Denetim

Endonezya Merkez Bankası (Bank Indonesia – BI), Endonezya rupisinin Amerikan doları karşısındaki değer kaybını engellemek ve ülkenin büyüyen ekonomisini desteklemek amacıyla Wall Street'teki büyük kredi kuruluşları ile yerel finans kurumlarının döviz işlemlerine yönelik denetimini sıkılaştırma kararı aldı. Bu hamle, spekülatif faaliyetleri caydırma ve piyasada istikrarı sağlama çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Bank Indonesia yetkilileri, döviz alım satım odalarını aktif olarak izliyor ve büyük dolar alımları için bankalarla doğrudan iletişime geçerek işlemlerin ardındaki nedenleri ve müşteri bilgilerini talep ediyor. Bankaların uzun dolar pozisyonu tutmaları veya spekülatif amaçlı işlemler yapmaları yasaklandı. Merkez Bankası ile Endonezya Uluslararası Bankalar Birliği arasındaki görüşmeler, rupinin Haziran başında rekor düşük seviyelere gerilemesinin ardından hız kazandı. Nisan ayında BI, döviz alımları için gerekli destekleyici belge eşiğini 100.000 ABD dolarından 50.000 ABD dolarına düşürmüştü; Mayıs ayında ise belgesiz nakit döviz alım limitini 25.000 ABD dolarına kadar indirdi. Ayrıca, 1 Haziran'dan itibaren doğal kaynak ihracat gelirlerine yönelik yeni bir kural yürürlüğe girdi. Bu kural, döviz gelirlerinin devlete ait bankalarda tutulmasını ve en fazla %50'sinin rupiye çevrilmesini zorunlu kılıyor.

Rupi, bu yıl Asya'nın en kötü performans gösteren para birimlerinden biri oldu ve yılbaşından bu yana Amerikan doları karşısında %8 ila %9 arasında değer kaybetti. Haziran ayının başında 18.190 seviyesiyle Amerikan doları karşısında tüm zamanların en düşük seviyesini gördü. Merkez Bankası, para birimini desteklemek amacıyla Mayıs ayındaki 50 baz puanlık faiz artışının ardından Haziran başında sürpriz bir kararla gösterge faiz oranını 25 baz puan daha artırarak %5,50 seviyesine yükseltti. Faiz artışı sonrası rupi kısmen toparlanarak 18.085 ila 18.030,5 seviyelerine geldi. Endonezya'nın gösterge borsa endeksi de bu dönemde önemli düşüşler yaşadı. Ayrıca, Merkez Bankası'nın rupiyi savunma çabaları sonucunda ülkenin döviz rezervleri Mayıs ayında 1,3 milyar ABD doları düşüşle 144,9 milyar ABD dolarına geriledi ve 2026 yılında toplamda 12 milyar ABD doları azaldı.

Bu denetim sıkılaştırması ve para politikası adımları, Başkan Prabowo Subianto'nun ekonomik politikalarına ilişkin endişeler ve İran'daki çatışmanın yarattığı küresel piyasa belirsizlikleri bağlamında gerçekleşiyor. Prabowo'nun yıllık %8 büyüme hedefi, devletin ekonomideki rolünü artırma, 15 milyar ABD dolarlık ücretsiz okul yemeği programı gibi maliyetli popülist politikaları ve Danantara gibi egemen varlık fonlarına milyarlarca dolar pompalama planları, devlet bütçesi üzerinde baskı oluşturuyor. Ayrıca, özel sektör üzerindeki devlet kontrolünü artırma ve emtia ihracatını devlet kontrolündeki bir ajans aracılığıyla merkezileştirme planları da yatırımcıları tedirgin ediyor. Ortadoğu'daki çatışmaların neden olduğu yüksek petrol fiyatları, Endonezya gibi enerji ithalatçısı ülkeler üzerinde ek bir yük oluşturuyor. Güney Kore, Filipinler ve Hindistan gibi diğer Asya ülkelerinin merkez bankaları da benzer şekilde offshore döviz türev piyasalarında denetimi artırma ve müdahale etme yoluna gidiyor.

Analistler, bu tür önlemlerin tek başına rupinin düşüş eğilimini tersine çevirmek için yeterli olmayabileceğini ve temel ekonomik göstergelerde bir iyileşme gerektiğini belirtiyor. Yüksek petrol fiyatlarının Endonezya'nın dış ticaret ve mali pozisyonları üzerindeki etkisiyle ilgili endişeler devam ediyor. Bank Indonesia, getirileri artırarak ve yabancı portföy yatırımı girişlerini teşvik ederek bu durumu dengelemeyi hedefliyor. Bu kapsamda, Rupiah Tahvilleri (SRBI) getirilerini artırma, yabancı yatırımcılar için hedging swap maliyetlerini %10 düşürme ve bankalar için repo ihale tesislerini yeniden açma gibi adımlar da atılacak.