Çin'in C919 Yolcu Jeti İlk Uluslararası Seferine Başladı: Havacılık Piyasasında Rekabet Artıyor

Çin'in havacılık endüstrisindeki yükselişini simgeleyen Commercial Aircraft Corporation of China (COMAC) üretimi C919 dar gövdeli yolcu jeti, 12 Ağustos Çarşamba günü ilk tarifeli uluslararası ticari seferini gerçekleştirdi. Air China tarafından işletilen uçak, Pekin Başkent Uluslararası Havalimanı'ndan Moğolistan'ın başkenti Ulan Batur'a doğru havalandı. Bu uçuş, Çin'in küresel ticari havacılık pazarında Airbus ve Boeing'in geleneksel hakimiyetine meydan okuma arayışında kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

C919'un geliştirme programı 2008 yılında başlatıldı ve uçak ilk prototipini Kasım 2015'te tanıttıktan sonra ilk uçuşunu Mayıs 2017'de başarıyla tamamladı. Çin Sivil Havacılık İdaresi'nden (CAAC) tip sertifikasını Eylül 2022'de alan C919, Mayıs 2023'te China Eastern Airlines ile ticari hizmete girdi. O tarihten bu yana Çin iç hatlarında 57 farklı rotada görev yapan uçak, 7,4 milyondan fazla yolcu taşıyarak operasyonel güvenilirliğini kanıtladı. Air China ise ilk C919 uçağını Ağustos 2024'te filosuna katmıştı.

Bu uluslararası debut, havacılık sektöründe uzun vadeli rekabet dinamiklerini potansiyel olarak değiştirebilir. C919, boyut olarak Boeing 737 ve Airbus A320 serisi uçaklara benzer bir segmentte yer alıyor ve dar gövdeli uçak pazarındaki duopolü kırmayı hedefliyor. Mevcut durumda Boeing (BA) hisseleri 233,34 dolar civarında işlem görürken, Airbus (AIR.PA) hisseleri 214,60 avro seviyelerinde seyrediyor. Her iki dev de uzun sipariş defterlerine sahip olsa da, Çin'in yerli üretim hamlesi, özellikle Asya pazarında gelecekteki pazar payı dağılımı üzerinde baskı yaratma potansiyeli taşıyor.

C919'un uluslararası arenadaki ilerlemesi, Çin'in teknolojik bağımsızlık ve yüksek katma değerli üretim hedeflerinin bir parçasıdır. Ancak uçak, motorları (CFM International LEAP) ve uçuş kontrol sistemleri (Honeywell) gibi kritik bileşenlerde hala Batılı tedarikçilere bağımlı durumda. Bu durum, Çin'in tam bağımsızlık hedefine ulaşma yolundaki tedarik zinciri zorluklarını gözler önüne seriyor. Ayrıca, C919'un küresel çapta kabul görmesi için Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) veya ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) gibi büyük regülatörlerden sertifika alması gerekiyor. EASA'nın sertifikasyon sürecinin 2028-2031 yılları arasına kadar sürebileceği tahmin ediliyor ve COMAC'ın şu anda FAA sertifikasyonu peşinde olmadığı belirtiliyor.

Piyasa analistleri ve sektör uzmanları, C919'un Boeing ve Airbus'ın küresel hakimiyetini anlamlı bir şekilde zorlamasının nesiller alabileceği konusunda hemfikir. COMAC, 2029 yılına kadar yıllık 150 ila 200 uçak üretim kapasitesine ulaşmayı hedeflese de, 2024'te 13 ve 2025'te yaklaşık 16 adet C919 teslimatı gerçekleştirebildi, bu da hedeflerden oldukça uzakta bir tablo çiziyor. Bazı uzmanlar, C919'un mevcut durumda Boeing 737 MAX veya Airbus A320neo'ya kıyasla daha yüksek yakıt tüketimi/koltuk maliyetine sahip olabileceğini ve bu nedenle rekabetçi olabilmesi için önemli fiyat indirimleri gerektirebileceğini belirtiyor. Bu faktörler, COMAC'ın küresel pazarda gerçek bir oyuncu haline gelmesi için aşması gereken önemli engelleri temsil ediyor. Önümüzdeki dönemde üretim kapasitesinin artırılması ve uluslararası sertifikasyon süreçlerinin hızlandırılması, C919'un gelecekteki başarısı için kilit rol oynayacak.