Çin'in Bağımsız Rafinerileri Azalan Stoklarla İran Petrolü Alımını Artırabilir

Çin'in önde gelen bağımsız rafinerileri, özellikle Shandong eyaletinde bulunanlar, azalan ham petrol stokları nedeniyle İran'dan yapılan petrol alımlarını artırma eğiliminde olabilir. Bu potansiyel talep artışı, bir süredir yavaş seyreden satışların ardından İran için önemli bir ekonomik canlanma anlamına gelebilir. Bağımsız rafinerilerin stok seviyelerindeki düşüş, global enerji piyasalarında dikkatle izlenen bir gelişme olarak öne çıkıyor.

Bu gelişme, Çin'in bağımsız rafinerilerinin, yani ‘çaydanlık rafinerileri’ olarak bilinen tesislerin, İran ham petrolü alımlarındaki rolünü yeniden gündeme getiriyor. Bu rafineriler geleneksel olarak İran'ın petrol satışlarının yaklaşık yüzde 90'ını oluşturuyor. Geçtiğimiz dönemde azalan talep, denizdeki tankerlerde büyük miktarda İran petrolünün birikmesine neden olmuştu. Enerji piyasası danışmanlık şirketlerinin tahminlerine göre, Shandong'daki bağımsız rafinerilerin ham petrol stokları Temmuz ayında yaklaşık 35 milyon varil azalarak, 2016'dan bu yana en büyük aylık düşüşü kaydetti. Aynı zamanda, bölgedeki toplam stoklar Temmuz ayında 360 milyon varile gerileyerek son sekiz ayın en düşük seviyesine indi.

Çin, resmi petrol stok verilerini yayınlamasa da, üçüncü taraf analizler bağımsız rafinerilerin dar kar marjlarıyla çalıştığını ve indirimli İran ve Rus petrolünü tercih ettiğini gösteriyor. Pekin yönetimi, daha önce artan yakıt üretimi talimatının ardından rafinerilere ek ithalat kotaları vermiş, ancak yerel yakıt stoklarının şişmesi ve artan zararlar nedeniyle bu direktif Haziran ayında hafifletilmişti. Buna rağmen, Mysteel OilChem verilerine göre Shandong rafinerileri Temmuz başından bu yana operasyonlarını hızlandırdı ve kullanım oranları 7 Ağustos itibarıyla yüzde 50,26'ya yükseldi. Vortexa Ltd.'den Emma Li, yaptırımlı ham petrolün Ağustos ayında Çin pazarındaki payını artırmasını ve İran ham petrolü ithalatının toparlanmasını beklediklerini belirtiyor.

Bu durumun piyasalar üzerindeki etkisi, İran'ın petrol ihracatında bir artış ve Tahran için önemli bir gelir kaynağı oluşturması şeklinde kendini gösterebilir. Çin'in genel ham petrol stokları 6 Ağustos itibarıyla 1,208 milyar varil gibi güçlü bir seviyede bulunsa da, bu stokların kullanılması küresel piyasalardaki talep baskısını hafifletmiş ve petrol fiyatlarının daha fazla yükselmesini engellemişti. Geçtiğimiz yıl Çin, İran Savaşı'nın Orta Doğu'dan gelen arzı aksatması sonrası rafineriler için bir tampon oluşturmak amacıyla agresif bir şekilde ham petrol stoklarını artırmıştı. Ancak, bağımsız rafinerilerin stok çekmesi, piyasada yeni alım ihtiyacını doğuruyor.

Çin, dünyanın en büyük petrol ithalatçısı konumunda olup, petrol ihtiyacının yarısından fazlasını Orta Doğu'dan karşılıyor. 2025 yılında İran'ın deniz yoluyla ihraç ettiği petrolün yüzde 80'inden fazlası Çin'e gitmişti. Çin'in bağımsız ‘çaydanlık’ rafinerileri, uluslararası yaptırımlar nedeniyle ucuza gelen İran, Rusya ve Venezuela petrolünden faydalanarak ülkenin enerji arz güvenliğini sağlamada stratejik bir rol oynuyor. Ancak ABD, İran petrolü ithal eden bazı Çinli rafinerilere yaptırım uygulamaya devam ediyor. Bu durum, Çin'in enerji tedarikinde dengeyi koruma çabalarını ve jeopolitik riskleri de beraberinde getiriyor.

Piyasa analistleri, Shandong'daki bağımsız rafinerilerin azalan stoklarının Ağustos ayında İran ham petrolü alımlarını artıracağı yönünde beklentilere sahip. Ancak, zayıf rafineri marjları ve yüksek hammadde maliyetleri nedeniyle bazı rafineriler daha önce alım yapmak yerine bakım duruşlarına gitmeyi tercih etmişti. Washington ile Tahran arasında Hürmüz Boğazı'ndan geçişe izin verecek potansiyel bir anlaşma ve yaptırım muafiyetleri, İran ham petrolünün fiyatlarını yukarı çekebilir. Ancak piyasa uzmanları, Hürmüz Boğazı'nın açık kalması ve İran petrolüne yönelik yaptırımların kalkması durumunda küresel piyasada arz fazlası oluşabileceği ve düzenli ham petrol fiyatlarının daha da düşebileceği konusunda uyarıyor.