Hava kargo krizi: Çip alıcıları Avrupa'da daha fazla ödüyor, yedek stoklar

İran ile yaşanan savaş, Orta Doğu üzerinden geçen hava kargo koridorlarını hedef alarak Avrupa’ya giden yüksek değerli sevkiyatlarda kesintiye yol açtı; çip alıcıları daha yüksek navlun ödemeye ve fabrikaların çalışmasını sürdürmek için yedek stoklara başvurmaya başladı.

Olay, ABD ve İsrail operasyonlarının ardından bölge hava sahalarının kapatılması, Doha ve Dubai gibi aktarma merkezlerinde uçuşların durması ve bazı havaalanlarının saldırılara maruz kalmasıyla gelişti. Uzman verileri kısa dönem içinde global hava kargo kapasetinin yüzde 20’nin üzerinde daraldığını gösterirken, Güneydoğu Asya–Avrupa hattında navlunlar Freightos hava endeksine göre yüzde 6’nın üzerinde yükselerek kilogram başına yaklaşık 3,82 dolara çıktı; bu durum özellikle yüksek katma değerli yarı iletken ve üretim girdilerinde maliyetleri artırdı.

Kesinti, çip tedarik zincirinde hem tedarikçi hem de alıcı tarafında somut etkiler yaratıyor. Avrupa’daki elektronik ve otomotiv tedarikçileri, kısa vadeli talebi karşılamak üzere dağıtım merkezlerindeki önceden ayrılmış yedek stokları kullanmaya başladı; bu stokların tüketilmesi halinde fabrikalarda daralma riskleri doğuyor. Analistler kısa vadede daha yüksek navlunların ve gecikmelerin fiyatlara ve teslim sürelerine yansımasını bekliyor; bazı tedarik yöneticileri deniz yolu alternatiflerine yönelmenin maliyet ve zaman açısından sınırlı çözüm olduğunu belirtiyor.

Gelişme aynı zamanda küresel enerji ve nakliye maliyetlerini de yukarı çekiyor. Deniz yollarında Suez yerine Afrika’nın güneyinden yapılan dönüşler, sigorta primleri ve ‘‘savaş riski’’ ekleri ile birlikte lojistik maliyetlerini artırıyor; konteyner taşıyıcıları ve forwarder’lar bazı Körfez limanlarına yeni rezervasyonlar almıyor veya ek ücret talep ediyor. Bu kapsamda Hapag‑Lloyd gibi operatörlerin üst sınırlı risk ekleri ve bazı taşımacılık firmalarının rezervasyonları askıya alması tedarik zincirindeki belirsizliği büyütüyor.

Piyasa beklentileri, kesintinin kısa süreli sınırlı etkilerinden ziyade birkaç hafta ile birkaç aylık periyotlarda tedarik baskısı ve maliyet enflasyonuna dönüşme riskine işaret ediyor. Şirketler maliyetleri müşteriye yansıtma, alternatif tedarikçi ağları kurma ve stok yönetimini sıkılaştırma yönünde adımlar atarken, yatırımcılar tedarik zinciri açıklamalarını ve üretici marjlarını yakından izleyecek. Uzmanlar, çatışmanın uzaması halinde çip tedarikinde daha geniş rafine ürün eksiklikleri ve fiyat baskılarının görülebileceği uyarısını yapıyor.