Burger Fiyatları Artarken Çiftçiler Neden Kazanamıyor?

Tüketicilerin yaz aylarında artan burger fiyatlarıyla karşılaşmasına rağmen, bu artışın arkasındaki nedenler incelendiğinde, çiftçilerin bu durumdan kârlı çıkmadığı görülüyor. Dana eti, ekmek ve hazır salata gibi temel burger bileşenlerinin perakende fiyatları son bir yılda keskin bir yükseliş gösterdi. Ancak tarım sektöründeki üreticiler, artan girdi maliyetleri ve daralan kâr marjlarıyla mücadele ediyor, bu da tüketicilerin ödediği yüksek fiyatların kendilerine yansımadığı anlamına geliyor.

Özellikle dana eti fiyatları son dönemde dikkat çekici bir artış kaydetti; ABD'de 2019'dan bu yana %32'nin üzerinde bir yükseliş yaşanırken, geçen yılın mayıs ayına göre %13'lük bir artış gözlendi. İngiltere'de ise dana eti fiyatları son beş yılda %64 oranında yükseldi. Bu artışın temel nedenlerinden biri, ABD'deki sığır popülasyonunun 1951'den bu yana en düşük seviyelere gerilemesi olarak öne çıkıyor. Kuraklık, yüksek yem maliyetleri ve üreticilerin sürülerini azaltma kararı, arzın daralmasında etkili oldu. Aynı zamanda taze sebzeler ve ekmek gibi diğer burger bileşenlerinin fiyatlarında da önemli yükselişler yaşanıyor.

Çiftçiler ise bu yüksek perakende fiyatlarından oldukça küçük bir pay alıyor. Genellikle tüketici tarafından ödenen her bir gıda dolarının sadece %9'u çiftçiye ulaşırken, 2024 yılında ABD'li üreticilerin payı %6'nın altına düştü. Bu oran, perakende fiyatları artarken bile düşüş eğilimini sürdürüyor. Çiftçilerin maliyetleri ise enerji ve yakıt, işçilik, gübre ve yem gibi tarımsal girdilerde yaşanan artışlarla katlanıyor. Rusya-Ukrayna savaşı ve İran'daki gerilimler gibi jeopolitik olaylar, gübre ve yakıt fiyatları üzerinde ek baskı oluşturdu.

Bu gelişmeler, gıda enflasyonunu küresel çapta önemli bir sorun haline getirdi. Birleşik Krallık'ta gıda fiyatları Kasım 2020 ile Kasım 2025 arasında %38,6 oranında artarken, Enerji ve İklim İstihbarat Birimi'ne (ECIU) göre bu artışın Kasım ayına kadar beş yıl öncesine kıyasla %50'ye ulaşabileceği tahmin ediliyor. ABD'de ise evde tüketilen gıda fiyatlarının 2026'da %2,8 artması bekleniyor. Yüksek gıda fiyatları karşısında tüketiciler, daha az ürün satın alarak, daha ucuz alternatiflere yönelerek veya market markalarını tercih ederek harcamalarını kısmaya çalışıyor. Tedarik zincirindeki tüm aşamalarda, yani çiftçilikten işlemeye ve perakendeye kadar kâr marjları oldukça dar kalıyor ve işletmeler maliyet artışlarını tüketicilere yansıtmadan önce uzun süre absorbe etmek zorunda kalıyor.

Gıda fiyatlarındaki bu küresel yükseliş, pandemi, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, kuraklıklar, kuş gribi ve ticari belirsizlikler gibi çok sayıda faktörün birleşimiyle açıklanıyor. İklim değişikliğinin neden olduğu kuraklık, sel ve sıcak hava dalgaları gibi aşırı hava olayları hem küresel hem de Birleşik Krallık'taki tarımsal üretimi olumsuz etkiliyor. Bazı uzmanlar, geçmişteki politikaların gıda fiyatlarını "çok ucuz" tuttuğunu ve sübvansiyonların maliyetleri sadece kaydırdığını, gerçek maliyetleri düşürmediğini savunuyor.

Analistler ve piyasa beklentileri, gıda fiyatlarındaki yükselişin devam edebileceğine işaret ediyor. ABD Tarım Bakanlığı (USDA), 2026 yılında dana eti fiyatlarının %10 daha artmasını öngörüyor. Birleşik Krallık Gıda ve İçecek Federasyonu (FDF) ise 2026 sonuna kadar gıda enflasyonunun en az %9 olacağını tahmin ediyor. Ekonomistler, gıda fiyatlarının bir kez yükseldikten sonra nadiren önemli ölçüde geri geldiğini belirtiyor. Bu durum karşısında çiftçiler, doğrudan satışlar veya katma değerli ürünler aracılığıyla "fiyat belirleyici" olmaya çalışarak mevcut durumu aşmaya çalışıyor.