Bolivya'da Akaryakıt Krizi Derinleşti: Cumhurbaşkanı Paz Olağanüstü Hal İlan Etti

Bolivya'da uzun süredir devam eden akaryakıt sübvansiyonlarının kaldırılmasıyla tetiklenen toplumsal kriz, ülkenin dört bir yanına yayılan protestolar ve yol kapatmalarıyla yeni bir boyuta ulaştı. Cumhurbaşkanı Rodrigo Paz, yaklaşık 50 gündür süren ve ülke ekonomisini durma noktasına getiren bu kaosa son vermek amacıyla ülke genelinde olağanüstü hâl (OHAL) ilan etti. Bu karar, ordunun barikatları kaldırma ve kamu düzenini yeniden tesis etme konusunda daha geniş yetkilere sahip olmasının önünü açıyor.

Krizin başlangıcı, Paz yönetiminin bütçe açığını kapatma ve giderek artan dolar kıtlığıyla mücadele etme hedefiyle akaryakıt desteklerini aniden sonlandırmasına dayanıyor. Bu kararla birlikte benzin fiyatları %86, dizel fiyatları ise %160'ın üzerinde artış gösterdi. Akaryakıt fiyatlarındaki bu sert yükseliş, ülke genelinde büyük bir tepkiyle karşılandı ve toplumsal patlamaya yol açtı. Hükümet, bu adımla birlikte asgari ücreti %20 oranında artırma ve diğer sosyal koruma önlemleri alma sözü verse de, bu girişimler öfkeyi dindirmeye yetmedi. Bolivya İşçi Konfederasyonu (COB) ile varılan bir uzlaşmaya rağmen, sokaklardaki protestoların devam etmesi, hükümeti askeri seçeneği devreye sokmaya itti.

Ülke genelindeki yol kapatma eylemleri, Bolivya ekonomisini felç etmiş durumda. Tahminlere göre, her gün yaklaşık 50 milyon dolarlık bir ekonomik kayıp yaşanıyor ve büyük şehirlerde gıda, yakıt ve tıbbi malzeme sıkıntıları baş gösteriyor. Bu durum, ülkenin dış ticaretini ve günlük yaşamı ciddi şekilde aksatıyor. Yakıt sübvansiyonlarının kaldırılması, 2025 yılında %21'e ulaşan enflasyon ve ciddi döviz rezervi erimesi gibi makroekonomik sorunları derinleştirdi.

Bolivya, yaklaşık yirmi yıldır uyguladığı akaryakıt sübvansiyonlarıyla uluslararası piyasalardan yüksek fiyatlara yakıt ithal edip, bunu iç piyasada düşük fiyatlarla satarak önemli ölçüde döviz rezervi kaybetmişti. Paz yönetimi, bu politikaların ülkenin mali dengelerini bozduğunu ve sürdürülemez olduğunu savunuyor. Mevcut kriz, ülkenin yirmi yıllık sosyalist ekonomik politikalarından keskin bir kopuşu temsil ediyor. ABD, Paz hükümetinin bu ekonomik reformlarını desteklediğini ve ülkeye yatırım çekmek için görüşmelerin sürdüğünü belirtti. Ayrıca, Bolivya'nın geniş lityum rezervlerini yabancı yatırımcılara açma planları da gündemde.

Analistler, akaryakıt sübvansiyonlarının kaldırılmasının ülkenin kamu maliyesini istikrara kavuşturmak için kritik bir adım olduğunu, ancak bunun siyasi ve sosyal açıdan büyük riskler taşıdığını belirtiyor. Eski Devlet Başkanı Evo Morales de 2010 yılında benzer bir girişimi protestolar nedeniyle geri çekmek zorunda kalmıştı. Mevcut OHAL ilanı, hükümetin düzeni yeniden sağlama çabası olarak görülse de, protestoların arkasındaki ekonomik hoşnutsuzluk ve siyasi bölünmeler, durumun daha da tırmanma potansiyeli taşıdığını gösteriyor. Piyasa beklentileri, hükümetin bu adımlarla kısa vadede istikrarı sağlamayı hedeflediğini, ancak uzun vadede kalıcı bir ekonomik büyüme modeli oluşturmanın zorlu bir süreç olacağını işaret ediyor.