Asya, İran Savaşı'ndan Enerji Güvenliği Dersleri Çıkarıyor

2026 yılının Şubat ayında ABD-İsrail ortak saldırısıyla başlayan ve dört ay süren İran Savaşı, Basra Körfezi'nde kalıcı bir barış anlaşmasına varılamasa da, enerji piyasaları için tarihi bir şok yarattı. Özellikle enerjiye bağımlı Asya ülkeleri, Hürmüz Boğazı'nın kapanması ve enerji akışının kesintiye uğramasıyla ortaya çıkan kırılganlıklarını derinden hissetti. Krizin etkileri hala geniş çaplı olsa da, Asya'daki karar alıcılar enerji önceliklerini yeniden belirleyerek geleceğe yönelik stratejiler geliştirmeye başladı.

Çatışma, 28 Şubat 2026'da ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başladı ve İran'ın misillemeleriyle bölge genelinde yayıldı. Bu süreçte İran, dünya petrol arzının yaklaşık %20'sinin ve önemli miktarda sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) hacminin geçtiği Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapattı. Savaş, Körfez bölgesindeki petrol ve gaz tesislerinde ciddi hasara yol açarken, QatarEnergy, Bahrain Petroleum Company (BAPCO), Kuwait Petroleum Corporation (KPC) ve Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) gibi büyük enerji şirketleri mücbir sebep ilan etmek zorunda kaldı. Bu gelişmelerle birlikte uluslararası Brent ham petrol fiyatları Mart ayında varil başına 92 doları, Nisan ayında ise 103 doları aşarak ciddi yükselişler kaydetti. Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının ardından ise fiyatlar varil başına 120 doların üzerine çıktı. Asya'daki LNG spot fiyatları ise %140'ın üzerinde artış gösterdi.

Asya, Ortadoğu'dan yapılan enerji ithalatına olan yüksek bağımlılığı nedeniyle krizden orantısız bir şekilde etkilendi. Doğu Asya ülkeleri petrol ithalatının yaklaşık %60'ını, Japonya %75'ini, Hindistan ise ham petrol ithalatının %55'ini ve LNG ithalatının %50'den fazlasını Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden sağlıyor. Kriz, Hindistan ve Pakistan'dan Avustralya'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada yakıt kıtlıklarına ve karne uygulamalarına yol açtı. Filipinler, Tayland, Vietnam, Endonezya, Malezya, Bangladeş ve Güney Kore gibi ülkeler acil durum önlemleri almak, evden çalışma düzenine geçmek ve hatta dört günlük çalışma haftaları uygulamak zorunda kaldı. Bu durum, bölge ekonomileri için milyarlarca dolarlık ek ithalat faturaları anlamına geldi; örneğin Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) için aylık 3,36 milyar dolarlık bir artış yaşandı.

İran Savaşı'nın daha geniş ekonomik ve politik bağlamı, enerji güvenliğinin ulusal stratejilerin merkezine yerleştiğini gösterdi. Çatışma, Asya ekonomilerinin Ortadoğu enerji piyasalarına derinlemesine maruz kalmasına rağmen, Asya devletlerinin bölgedeki gerilimin azaltılması dinamikleri üzerinde sınırlı bir etkiye sahip olduğunu ortaya koydu. Kriz, küresel enerji yatırımlarının yeniden şekillenmesine ve Ortadoğu tedarik rotalarından uzaklaşarak çeşitlendirmeye hız kazandırdı. Ancak bu durum, kısa vadeli enerji ihtiyaçları ile uzun vadeli iklim hedefleri arasında bir gerilim de yarattı; bazı Asya ülkeleri enerji güvenliğini sağlamak amacıyla kömür kullanımını artırmak zorunda kaldı.

Analistler ve piyasa beklentileri, Asya'nın önümüzdeki dönemde enerji stratejilerinde köklü değişikliklere gideceğini işaret ediyor. Politika yapıcılar, daha büyük stratejik rezervler oluşturma (Hindistan'ın ham petrol, sıvılaştırılmış petrol ve doğal gaz rezervleri planları gibi), fosil yakıt tedarikçilerini çeşitlendirme (Japonya'nın rafinerilerini farklı kaynaklardan ham petrol işleyebilecek şekilde yükseltmesi, Rus ham petrolü ve ABD/Avustralya LNG'sine yönelme), yenilenebilir enerjiye geçişi hızlandırma ve nükleer enerjiyi keşfetme gibi adımlar atıyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), krizin yenilenebilir ve nükleer enerjiye önemli bir ivme kazandıracağını öngörüyor. Ancak, Ortadoğu'dan enerji ihracatının tam normalleşmesinin 2027 yılının ortalarına kadar sürmeyeceği tahmin edilirken, Asya ülkelerinin enerji güvenliği ile iklim taahhütlerini dengeleme çabaları önemli bir sınavdan geçecek.