Andy Burnham'dan Su ve Enerji Sektöründe Kamu Kontrolü Planı

Büyük Manchester Belediye Başkanı Andy Burnham, Birleşik Krallık'ta su ve enerji hizmetlerini kamu kontrolüne alma yönündeki iddialı planlarını ortaya koydu. Başbakan olması halinde on yıl sürecek bu projenin, 1980'lerdeki özelleştirmelerden bu yana İngiliz sanayisindeki en büyük mülkiyet transferlerinden birini teşkil edebileceği belirtiliyor. Burnham'ın temel hedefi, bu hayati sektörlerdeki performansı artırmak ve tüketiciler için faturaları düşürmek olarak öne çıkıyor.

Burnham ve yakın müttefikleri, özellikle mali sıkıntı içindeki Thames Water gibi şirketlerin özel yönetime alınmasıyla başlayarak, su şirketlerini aşamalı olarak kamu kontrolüne geçirmeyi öngörüyor. Bu yaklaşım, demiryollarında uygulanan benzer bir modelle, şirketler başarısız oldukça veya imtiyaz süreleri doldukça devralmayı içeriyor. Burnham, “Kamu mülkiyeti kesinlikle bir seçenek. Thames Water için yapılması gereken bu olmalı.” ifadelerini kullandı. Ayrıca, yaşam maliyetini düşürmeye yönelik tedbirler arasında özel kira fiyatlarında bir yıl dondurma, otobüs ücretlerine üst sınır getirme ve elektrik faturalarındaki yeşil vergileri kaldırma gibi adımlar bulunuyor. Bu önlemlerin sermaye kazancı vergilerinin artırılması gibi yeni vergilendirmelerle finanse edilebileceği belirtiliyor.

Ancak bu planlar, vergi mükellefleri için potansiyel milyarlarca sterlinlik maliyet endişelerini de beraberinde getiriyor. Eleştirmenler, altyapı yükseltmeleri ve işletme maliyetlerinin kamuya yük olabileceği konusunda uyarıyor. Su ve enerji ağlarının millileştirilmesinin maliyetine ilişkin tahminler, adil piyasa değeri üzerinden 193 milyar sterlin ile, yalnızca hissedarların yatırımlarını tazmin etmeye dayalı olarak 49,7 milyar sterlin arasında değişiyor. Piyasa değerinin altında bir tazminat ödenmesi durumunda, hanehalkı emeklilik ve tasarruf varlıklarının zarar görebileceği vurgulanıyor.

Bu tür bir millileştirme hamlesinin, Birleşik Krallık'ın kamu borç seviyelerine önemli bir yük getireceği ve borç servis maliyetlerinin kamu borçlanma seviyelerini etkileyeceği öngörülüyor. FTSE 250 gibi daha çok iç piyasaya dönük endekslerin, bu tür siyasi risklere karşı daha hassas olabileceği belirtiliyor. Kamu hizmetleri sektörü, yeniden millileştirme riskleriyle karşı karşıya kalabilirken, inşaat ve konut sektörleri artan kamu yatırımlarından fayda sağlayabilir. Birleşik Krallık su endüstrisi, 1989'daki özelleştirmesinden bu yana sürekli siyasi tartışmaların odağında yer alıyor.

Burnham'ın önerileri, İşçi Partisi içindeki bazı figürlerin millileştirmeye yönelik daha geniş çaplı çabalarıyla örtüşüyor, ancak parti lideri Keir Starmer'ın resmi pozisyonu daha temkinli olup düzenlemelere odaklanıyor. Büyük Manchester'da otobüslerin kamu kontrolüne alınması gibi geçmişteki uygulamaları, Burnham'ın bölgesel yönetişimdeki deneyimini gösteriyor. Kamu hizmetlerinin performansına, özellikle de su sektöründeki kanalizasyon deşarjları ve faturalarla ilgili yaygın hayal kırıklığı, millileştirme tartışmalarını körüklüyor.

Burnham'ın “kamu kontrolü” yönündeki önerileri, bazı eleştirmenler tarafından detay eksikliği nedeniyle belirsiz bulunsa da, yakın çevresi onun bu konudaki ciddiyetini vurguluyor. Hisse senedi piyasası, Burnham'ın daha önceki su şirketleri hakkındaki yorumlarını (örneğin United Utilities ile ilgili) büyük ölçüde kayıtsızlıkla karşılamıştı. Ancak bir başbakanın doğrudan müdahalesi durumunda durumun farklı olabileceği değerlendiriliyor. Analistler, millileştirmenin gerçek maliyeti konusunda farklı görüşlere sahip; bazı uzmanlar, şirketlerin mali durumu ve geçmiş karları göz önüne alındığında, piyasa değerinin altında bir tazminatın yasal olarak mümkün olduğunu savunuyor. Bu planların hayata geçirilmesi, Burnham'ın potansiyel liderlik mücadelesini kazanmasına ve Makerfield ara seçimini kazanarak başbakan olmasına bağlı olacak.