ABD, yaptırımlı İran gemilerinin hurdaya ayrılmasına izin verdi

GMS adlı gemi geri dönüşüm firması, ABD Hazine Bakanlığı’nın Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC) tarafından İran bağlantılı yaptırım kapsamındaki gemileri satın alıp hurdaya ayırmak için verilen ilk özel lisansı aldığını kamuoyuna duyurdu. Şirket bu adımı, kara listeye alınmış gemilerin denizlerde kalmasını önleyerek düzenli ve şeffaf kanallardan çıkarılmasına yönelik bir dönüm noktası olarak tanımladı.

Şirket yetkilileri ve haber raporlarına göre lisans dört konteyner gemisini kapsıyor; isimleri Yogi, Timon, Rantanplan ve Bigli olarak verildi. GMS, lisans sürecinin yaklaşık yedi aylık detaylı bir inceleme ve yoğun uyum/revizyon sürecinin ardından sonuçlandığını; Hazine Bakanlığı’nın yanı sıra Dışişleri Bakanlığı düzeyinde de onay mekanizmalarının işletildiğini belirtti. GMS CEO’su Anil Sharma’nın açıklamaları ve firmanın kamuoyuna yansıyan beyanları bu sürecin titiz bir inceleme gerektirdiğini vurguluyor.

Ancak yetkililer ve sektörel haberler, lisansın verilmesine rağmen söz konusu gemilerin halen geri dönüşüm tersanelerine ulaşmadığını; bazı gemilerin hâlâ yaptırım statüsünün formalitelerini sürdürdüğünü ve ek hukuki/lojistik engellerin bulunduğunu aktarıyor. Lloyd’s List tarafından yayımlanan değerlendirmeler, iki geminin süreçten ötürü geciktiğini, iki diğerininse İran tarafı ile doğrudan bağlantı iddiaları nedeniyle ek uyum kontrollerine tabi tutulduğunu gösteriyor. Bu durum, lisansın pratik uygulamasında hâlâ adım adım ilerlemeler ve vaka bazlı çözümlemeler gerektirdiğini işaret ediyor.

Piyasalar ve ilgili sektör için bu gelişme, “gölge/karanlık filo” diye anılan yaptırıma tabi gemi birikiminin azaltılmasında yeni bir araç sunuyor. GMS ve bazı sektör uzmanları, yasal alım-mekanizmasının işlemesi halinde denizde bekleyen riskli ve sigortasız tonajın azaltılacağı, bölgede seyrüsefer ve çevresel risklerin azalacağı görüşünde. Öte yandan geri dönüşüm sahalarında (özellikle Alang gibi büyük tersaneler) uyum ve çevresel denetim yükümlülüklerinin sıkı tutulması, yerel düzenleyiciler ve alıcılar açısından yeni maliyet ve sorumluluklar doğurabilir.

Analistler, OFAC lisansının benzer başvurular için emsal teşkil edebileceğini ancak sürecin vakaya özgü ve sıkı uyum denetimlerine bağlı kalacağını belirtiyor. GMS’nin daha önce ABD makamlarına benzer lisans başvuruları yaptığını ve uzun süredir bu yolun açılmasını talep ettiğini biliyoruz; bu nedenle piyasadaki asıl belirleyicinin lisansların kapsamı, uygulama prosedürleri ve ikinci aşamadaki hukuki/lojistik engellerin nasıl aşılacağı olacağı öngörülüyor. Gelişmeler, hem uluslararası yaptırım rejimlerinin uygulanması hem de gemi geri dönüşüm pazarının yapısı açısından yakından izlenecek.