ABD ve İran İsviçre'de Müzakerelere Başladı, Trump Gerilimi Artırdı

Amerika Birleşik Devletleri ve İran, İslam Cumhuriyeti'nin nükleer programının geleceğini ve küresel enerji tedariki için hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı'nın kalıcı olarak yeniden açılmasını görüşmek üzere İsviçre'de kritik müzakerelere başladı. Bu görüşmeler, ABD Başkanı Donald Trump'ın Hizbullah'ın İsrail'e yönelik saldırılarına devam etmesi halinde yeni misillemelerle tehdit etmesiyle birlikte artan bölgesel gerilimlerin gölgesinde gerçekleşiyor.

İsviçre'nin Obbürgen kentinde gerçekleşen ve 'Luzern Gölü Zirvesi' olarak adlandırılan bu müzakereler, Başkan Trump ile İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian arasında geçen hafta Versay Sarayı'nda imzalanan ve 60 günlük bir ateşkes sağlayan Mutabakat Zaptı'nın (MoU) ardından geldi. ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance, Jared Kushner ve Steve Witkoff liderlik ederken, İran heyetinde Parlamento Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi yer alıyor. Pakistan ve Katar'dan yetkililer ise arabuluculuk rolünü üstleniyor. Görüşmelerin ana gündem maddeleri arasında Lübnan'da kapsamlı bir ateşkes sağlanması ve İran'ın yurt dışındaki dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlıklarının akıbeti de bulunuyor.

Bu diplomatik çabalar devam ederken, İran Cumartesi günü İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarını gerekçe göstererek Hürmüz Boğazı'nı yeniden kapattığını duyurdu. Bu durum, memorandumun ihlal edildiği yönündeki iddiaları beraberinde getirdi ve görüşmelerin açılış oturumunda nükleer mesele yerine Lübnan meselesinin ön plana çıkmasına neden oldu. Başkan Trump, Fox News'a yaptığı açıklamada, İran'ın boğazı kapatması veya geçişi engellemesi durumunda Hürmüz Boğazı'nı 'devralma' veya geçiş ücreti uygulama tehdidinde bulundu. ABD'li Cumhuriyetçiler ve Demokratlar da dahil olmak üzere birçok kesimden eleştiri alan Trump, İran'ın Hizbullah'ı durdurmaması halinde 'çok sert vuracaklarını' belirtti.

Hürmüz Boğazı'nın kapanma tehdidi, küresel enerji piyasalarında endişe yaratıyor. Dünya petrol ve gaz arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu boğazdaki herhangi bir aksaklık, enerji fiyatlarını doğrudan etkiliyor. Daha önceki çatışmaların enerji fiyatlarını fırlattığı göz önüne alındığında, piyasalar bu görüşmelerden çıkacak sonuçları yakından takip ediyor. ABD'li yetkililer boğazın açık olduğunu belirtse de, İran'ın bu yöndeki açıklamaları ve İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmaların yeniden şiddetlenmesi, piyasalarda belirsizliği artırıyor.

Bu gelişmelerin daha geniş ekonomik ve politik bağlamı, Trump yönetiminin bölgesel istikrarsızlığı sona erdirme çabalarıyla yakından ilişkili. Ancak, İsrail'in anlaşmaya taraf olmaması ve Lübnan'daki operasyonlarını sürdürmesi, müzakereleri karmaşıklaştırıyor. ABD'li Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham gibi isimler, anlaşmanın başarısız olması halinde ABD'nin Hürmüz Boğazı'nı zorla ele geçireceği ve geçiş ücreti alacağı yönünde yorumlarda bulunarak gerilimi artırdı.

Analistler ve piyasa beklentileri, önümüzdeki 60 günlük sürenin kritik olacağını işaret ediyor. Başkan Yardımcısı Vance, ABD'nin İran ile 'yeni bir sayfa açmak' istediğini belirtse de, İran'ın nükleer silah hevesinden vazgeçmesi ve bölgesel istikrarsızlığa yol açan bir aktör olmaktan çıkması şartını koşuyor. Diğer yandan, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran'ın nükleer silah edinmesine asla izin vermeyeceklerini vurgulayarak, anlaşmanın geleceği üzerindeki şüpheleri artırıyor. Piyasalar, özellikle petrol fiyatları üzerinde doğrudan etkisi olacak bu diplomatik sürecin sonucunu bekliyor.