ABD ve İran'a barış teklifi: Trump 'Cehennem' tehdidini yineledi

Pakistan aracılığıyla gece boyunca iletilen çerçeve bir planın, taraflara hemen devreye girebilecek bir ateşkes ve ardından kapsamlı bir anlaşma için iki aşamalı bir yol haritası sunduğu bildirildi. Öneri, müzakerelerin elektronik bir mutabakat zaptıyla başlamasını ve nihai görüşmelerin sahada yapılmasını öngörüyor.

Bir kaynak, teklifin Pakistan tarafından hazırlandığını ve ordu şefi Mareşal Asim Munir’in ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, özel temsilci Steve Witkoff ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi ile “tüm gece” temas halinde olduğunu belirtti. Plan, ilk etapta hemen ateşkesi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını ve 15-45 günlük bir süre içinde daha geniş bir uzlaşı sağlanmasını amaçlayan maddeler içeriyor. Ancak Tahran’dan gelen ilk tepkiler, geçici bir ateşkes karşılığında boğazı açmayacakları yönünde oldu; İran yetkilileri acele karar kabul etmediklerini vurguladı.

Bu gelişme küresel enerji piyasalarında ani fiyat dalgalanmalarına neden olurken, jeopolitik risk priminin yükselmesi petrol fiyatlarını yukarı itti. Hürmüz Boğazı, dünya petrol sevkiyatının önemli bir bölümünü barındırdığı için buradaki belirsizlik arz endişelerini körüklüyor; piyasa katılımcıları, ateşkesin kalıcı bir çözüm getirmemesi hâlinde enerjide daha derin bir sıkışma bekliyor. Reuters’e göre piyasalar, haber akışına paralel olarak yüksek oynaklık yaşadı.

Siyasi bağlamda, öneri bölgesel aktörlerin arabuluculuğunda hazırlandı; Pakistan, Türkiye ve Mısır gibi ülkelerin devreye girdiği aktarılıyor. Öte yandan ABD tarafında Başkan Donald Trump sosyal medya üzerinden Hürmüz'ün kapalı kalmaya devam etmesi hâlinde Tahran’a karşı ağır misillemeler olacağını, ülkenin altyapısına yönelik ağır saldırılar düzenlenebileceğini belirterek baskıyı artırdı. Bu sert söylemler, arabuluculuk çabalarıyla paralel yürüyen diplomatik hatlarda ilave gerilim yaratıyor.

Piyasa analistleri ve bölge uzmanları, önerinin kabulü hâlinde kısa vadede risk priminin azalacağını fakat nihai anlaşmanın kapsamı ve uygulanabilirliği konusunda hâlâ belirsizlik bulunduğunu vurguluyor. Uzmanlar, sahada kalıcı denetleme mekanizmaları, yaptırımların hafifletilmesi ve güvenlik garantileri gibi somut unsurlar olmadan geçici bir ateşkesin sürdürülebilir olmayacağı görüşünde. Önümüzdeki günlerde arabulucuların elektronik mutabakat zaptı üzerinden iyileştirme sağlayıp sağlayamayacağı ve İran’ın şartları nasıl karşılayacağı piyasa hareketlerinde belirleyici olacak.