ABD Kongresi, Çin Yapımı Yapay Zeka Modellerini Soruşturuyor: Ulusal Güvenlik Riskleri Gündemde

ABD Temsilciler Meclisi İç Güvenlik Komitesi ile Çin Komünist Partisi Seçilmiş Komitesi, Nisan 2026'da ortak bir soruşturma başlatarak Çin menşeli yapay zeka (YZ) modellerinin Amerikan şirketleri tarafından artan kullanımını incelemeye aldı. Bu kapsamlı soruşturma, ulusal güvenlik, siber güvenlik ve fikri mülkiyet hırsızlığına yönelik potansiyel riskleri ele almayı hedefliyor.

Komite başkanları Andrew R. Garbarino (R-NY) ve John Moolenaar (R-MI) tarafından yürütülen soruşturma çerçevesinde, Anysphere (Cursor'ın üreticisi) ve Airbnb gibi şirketlere mektuplar gönderilerek Çin menşeli YZ kullanımı veya bu modellere maruz kalma durumları hakkında bilgi talep edildi. Anysphere'ın Cursor Composer 2 modelinin Moonshot AI'nin Kimi modelini kullandığı, Airbnb'nin ise müşteri hizmetlerinde Alibaba'nın Qwen modelinden faydalandığı belirtiliyor. Çin menşeli YZ modelleri, düşük maliyetleri ve gelişen performansları sayesinde ABD'li rakipleriyle aralarındaki farkı kapatarak Amerikan şirketleri arasında popülerlik kazanıyor. Ancak bu durum, yetkisiz 'model damıtma' (önde gelen Amerikan modellerinden yeteneklerin çıkarılıp güvence önlemleri olmadan yeniden paketlenmesi), fikri mülkiyet hırsızlığı, Çin Komünist Partisi'nin (ÇKP) sansür politikalarıyla uyumlu içerik üretimi ve hassas veri ifşası gibi ciddi endişeleri beraberinde getiriyor.

Beyaz Saray Bilim ve Teknoloji Politikası Ofisi'nin Nisan 2026'da yayımladığı bir rapor, Çin merkezli yabancı oluşumların ABD'nin öncü YZ sistemlerini hedef alan endüstriyel ölçekli damıtma kampanyaları yürüttüğü konusunda uyarmıştı. Anthropic, OpenAI ve Google gibi önde gelen YZ şirketleri de DeepSeek, Moonshot AI ve MiniMax gibi Çinli firmaları sahte hesaplar ve damıtma teknikleri kullanarak kendi modellerinden bilgi çalmakla suçladı. Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) tarafından geliştirilen modellerin, 2024 sonunda küresel YZ iş yüklerinin yaklaşık yüzde 1'ini oluştururken, 2025 sonunda bu oranın tahmini yüzde 30'a yükseldiği bildirildi. Ayrıca, Haziran 2026'da yayımlanan Booz Allen Hamilton raporu, bazı Çin YZ modellerinin, özellikle ABD hükümeti kullanıcıları için kod yazarken önemli ölçüde daha fazla güvenlik açığı ürettiğini ortaya koydu.

Bu kongre soruşturması, hükümet müteahhitleri ve özel sektördeki YZ benimsemesi için gelecekteki kuralları şekillendirme potansiyeli taşıyor. Milletvekilleri, hükümet ve müteahhitler için Çin YZ'sine federal bir tedarik yasağı getirmeyi değerlendirirken, uzmanlar topyekûn yasakların işlevsiz olabileceği ve startup'lar ile açık kaynak geliştirmeyi olumsuz etkileyebileceği konusunda uyarıyor. Çinli modellerin maliyet avantajı cazip olsa da, potansiyel gözetim, hassas operasyonel verilerin ifşası ve kritik altyapı sistemlerine kalıcı erişim gibi riskler, bu ekonomik faydaların ötesinde ulusal güvenlik kaygılarını tetikliyor. Yapay zeka destekli 'patent kazıma' yoluyla fikri mülkiyet hırsızlığı, özellikle biyoteknoloji sektöründe ABD'nin Ar-Ge yatırımlarını ve rekabet gücünü zayıflatma riski taşıyor.

Yapay zeka, ABD ve Çin arasındaki stratejik rekabetin temel savaş alanlarından biri haline gelmiş durumda ve her iki ülke de YZ liderliğini ulusal güvenlik önceliği olarak görüyor. Çin'in 2030 yılına kadar YZ'de tam hakimiyet kurma hedefi, yasal ve yasa dışı yollarla yetenek edinme çabalarını içeriyor. Çin YZ modellerinin ÇKP'nin anlatılarını ve sansürünü içerebileceği endişeleri dile getiriliyor. ABD, Çin'in yeteneklerini sınırlamak için gelişmiş YZ çiplerine yönelik ihracat kontrolleri uygularken, Çin de kendi YZ teknolojisinin çalınmasına karşı ulusal güvenlik yasalarını değerlendiriyor.

Analistler ve piyasa beklentileri, bu soruşturmanın YZ benimseme ve tedarik zincirlerine ilişkin gelecekteki politikaları derinden etkileyeceği yönünde. Politika yapıcılar, Çin'in YZ hakimiyetini önlemek için ABD alternatiflerini teşvik etme dahil çeşitli stratejiler üzerinde çalışıyor. Bazı uzmanlar, Çin YZ modellerinin yetenek olarak ABD'li modellere 'çok yakın' olduğunu ve neredeyse 'ücretsiz' olduklarını belirtiyor. Uzmanlar, ABD vatandaşlarını ve kritik altyapıyı potansiyel güvenlik açıklarından korumak için sağlam yasal düzenlemelere ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor. ABD ve Çin arasındaki bu teknoloji rekabeti, küresel YZ piyasasının geleceğini şekillendirecek kritik bir faktör olmaya devam edecek.