ABD-İran Görüşmeleri: Barış Anlaşması Yol Haritasında İlerleme

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve İran arasında İsviçre'de düzenlenen üst düzey görüşmelerde, iki ülke arasında kapsamlı bir barış anlaşmasına yönelik 60 günlük bir yol haritası üzerinde "cesaret verici ilerleme" kaydedildi. Arabulucu ülkeler Katar ve Pakistan'ın eşlik ettiği müzakereler, geçen hafta imzalanan bir mutabakat zaptının (MoU) ardından başladı ve teknik düzeydeki görüşmelerin hafta boyunca devam edeceği bildirildi.

İsviçre'nin Bürgenstock kasabasında gerçekleşen görüşmelerde ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve İran Başmüzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf liderliğindeki heyetler bir araya geldi. Müzakerelerin ana gündem maddeleri arasında Lübnan'daki çatışmaların sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, İran'a yönelik yaptırımların hafifletilmesi ve ülkenin nükleer programının geleceği yer aldı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, görüşmelerin "önemli ilerleme" sağladığını belirtirken, Tahran'ın petrol ve petrokimya ihracatına yönelik muafiyetler, limanlara uygulanan ablukanın kaldırılması ve dondurulmuş varlıklarının bir kısmının serbest bırakılması gibi konularda kazanımlar elde ettiğini savundu.

Başlangıçta ABD Başkanı Donald Trump'ın tehditkar açıklamaları nedeniyle gergin bir ortamda başlayan görüşmelerde, İran heyetinin masadan kalktığına dair haberler dolaşsa da, müzakerelerin daha sonra yeniden başladığı ve tarafların masada kalmaya devam ettiği bildirildi. ABD Hazine Bakanlığı'nın petrol, petrokimya ve türev ürünlerine yönelik 60 günlük bir yaptırım muafiyeti çıkarma hazırlığında olması, İran'ın başta Çin olmak üzere müşterilerine petrol satışını ve ödeme almasını sağlayacak kritik bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Ayrıca, Katar ve İran arasında dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasına ilişkin bir mutabakat zaptı imzalandı.

Bu diplomatik ilerleme, küresel piyasalar üzerinde önemli etkiler yaratma potansiyeli taşıyor. Özellikle Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve İran petrolünün piyasaya dönme ihtimali, küresel enerji arzı ve petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü bir baskı oluşturabilir. ABD Başkanı Trump, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının küresel enerji piyasalarını rahatlatacağını ifade etti. Güvenli liman varlığı olarak görülen altının (XAUUSD) ve volatiliteye duyarlı kripto para birimlerinin (BTCUSD) bu gelişmeler karşısında dalgalanmalar yaşaması bekleniyor.

ABD ile İran arasındaki bu müzakereler, 2025-2026 İran Savaşı ve İsrail ile Hizbullah arasındaki Lübnan'daki süregelen çatışmalar gibi daha geniş bölgesel ve politik gerilimlerin ortasında gerçekleşiyor. ABD için yüksek petrol fiyatları ve enflasyonun Amerikan tüketicisini vurması ve ara seçimler öncesi Cumhuriyetçi Parti'yi zor durumda bırakması gibi iç siyasi ve ekonomik baskılar, anlaşma arayışında önemli bir rol oynadı. İran ise savaşın ardından ağır bir ekonomik krizle mücadele ediyor.

Analistler, 60 günlük yol haritasının başarılı olup olmayacağının, özellikle İran'ın nükleer programı ve yaptırımların tamamen kaldırılması gibi çözüme kavuşturulması gereken hassas konulara bağlı olduğunu belirtiyor. Tarafların, arabuluculuğa siyasi denetim sağlayacak bir "Yüksek Düzey Komite" kurmayı kabul etmesi ve Lübnan'daki askeri çatışmaların sona erdirilmesini sağlamak amacıyla bir "çatışmasızlık hücresi" oluşturulması, ileriye dönük olumlu adımlar olarak görülüyor. Ancak, geçmiş anlaşmalardaki belirsizliklerin yeni mutabakatta da yer alması, gelecekteki müzakereler için potansiyel zorluklara işaret ediyor.