ABD'de Federal Araştırma Fonlarına Politik Müdahale Endişesi

ABD'de Trump yönetimi, federal araştırma ve hibe fonlarının yönetiminde köklü değişiklikler öngören bir düzenleme taslağı sundu. Yönetim ve Bütçe Ofisi (OMB) tarafından 29 Mayıs'ta yayımlanan "Federal Mali Yardım Yönetmeliği" başlıklı 400 sayfayı aşkın öneri, federal hibelerin dağıtım süreçlerini siyasi atamalıların denetimine açmayı hedefliyor. Bu durum, yıllık 1 trilyon doları aşan federal hibe fonlarının, bilimsel liyakat yerine başkanlık öncelikleri doğrultusunda tahsis edilme riski taşıdığı endişelerini artırdı.

Önerilen düzenleme, federal kurumların, yeni ve mevcut hibeleri "başkanın politika önceliklerini açıkça destekleyip desteklemediğini" değerlendirmek üzere üst düzey siyasi atamalıları görevlendirmesini öngörüyor. Ayrıca, mevcut hibelerin, kurum hedefleri veya ulusal çıkarlarla uyumsuz bulunması halinde sonlandırılmasına olanak tanıyor. Bu değişiklikler, çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık (DEI) girişimleri, uluslararası işbirlikleri ve araştırma yayın maliyetleri gibi alanlara yönelik fon kısıtlamalarını da içeriyor. Bilim camiası, bu teklifin geleneksel hakem değerlendirme süreçlerini zayıflatacağını ve bilimsel bağımsızlığı tehlikeye atacağını belirtiyor.

Bu gelişme, ABD bilim ekosistemini ve genel ekonomiyi derinden etkileyebilecek potansiyele sahip. Bilim insanları ve araştırma kurumları, politik müdahalenin ABD'nin bilimsel liderliğini ve inovasyon kapasitesini baltalayacağından endişe ediyor. "Stand Up for Science" gibi gruplar, önerinin ABD bilim ekosistemini "parçalayacağını" ve bir "beyin göçüne" yol açabileceğini savunuyor. Daha önceki bütçe tekliflerinde bilim fonlarında yapılan kesintilerin, gelecekteki ekonomik aktivitede yarım trilyon dolarlık bir azalmaya yol açabileceği tahminleri yapılmıştı. Bu yeni düzenlemenin de benzer veya daha büyük ekonomik zararlara neden olabileceği öngörülüyor.

Trump yönetiminin bu adımı, federal harcamaları politik önceliklerle hizalama ve idari denetimi artırma yönündeki daha geniş çabalarının bir parçası olarak görülüyor. Yönetim, teklifin şeffaflığı, hesap verebilirliği ve denetimi artırmayı amaçladığını belirtse de, eleştirenler bunun siyasi ideolojiyi bilimsel araştırmalara enjekte etme girişimi olduğunu ifade ediyor. Önceki dönemlerde de federal hibe fonlarının dondurulması gibi girişimler olmuş, ancak hukuki engeller ve güçlü muhalefet nedeniyle geri çekilmişti.

Analistler ve piyasa gözlemcileri, bu düzenlemenin bilim ve teknoloji odaklı sektörler, özellikle biyoteknoloji ve ilaç şirketleri üzerinde uzun vadeli olumsuz etkileri olabileceği konusunda uyarıyor. Araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) faaliyetlerine ayrılan federal fonlardaki belirsizlik, özel sektör yatırımlarını da olumsuz etkileyebilir. Bilimsel ve akademik topluluklar, teklife karşı güçlü bir muhalefet sergiliyor ve 13 Temmuz'da sona erecek kamuoyu yorum süresine yoğun katılım çağrısında bulunuyor. Ayrıca, düzenlemenin yürürlüğe girmesi halinde yasal yollara başvurulabileceği de belirtiliyor. Yönetimin, düzenlemeyi 2027 mali yılı için 1 Ekim 2026'ya kadar yürürlüğe koymayı hedeflediği biliniyor.