ABD ateşkes anlaşmasını ihlal etti iddiası, İran Meclis Başkanı

İran ile ABD arasında Pakistan aracılığıyla varıldığı açıklanan iki haftalık ateşkese yönelik güven, ilanından bir günden kısa süre sonra sarsıldı; İran Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf, ABD’yi anlaşmayı ihlal etmekle suçladı. Bu gelişme, hem diplomatik masayı hem de enerji piyasalarını anında etkiledi.

Ghalibaf, sosyal medyada yayımladığı açıklamada Tahran’ın sunduğu 10 maddelik çerçevenin üç maddesinin şimdiden ihlal edildiğini belirtti; saydığı üç nokta Lübnan’daki çatışmalara ilişkin ateşkes taahhüdünün sürmesi, İran hava sahasına bir insansız hava aracının girmesi ve İran’ın uranyum zenginleştirme hakkının reddedilmesi oldu. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi’nin ateşkesi kabul ettiğini duyurmasına karşın tarafların farklı açıklamaları ve sahada devam eden saldırılar, anlaşmanın uygulama detayları konusunda ciddi belirsizlik yarattı.

Piyasalarda tepki sert oldu: ham petrol fiyatları hızla gerileyerek brent ve ABD hafif ham petrol vadeli işlemlerinin 100 dolar eşiğinin altına inmesine yol açtı; hisse senedi vadeli işlemleri ise rahatlama algısıyla yükseldi. Bu oynaklık, Hürmüz Boğazı üzerinden geçen sevkiyatların yeniden açılacağı beklentisiyle arz riskinin kısmen azaldığına dair fiyatlamayı yansıttı, ancak yatırımcılar barışın kalıcılığı konusunda temkinli davranıyor.

Gelişme, daha geniş bölgesel ve stratejik bağlamda ele alınmalı: Ateşkes metninin farklı dillerdeki varyantları ve taraf beyanlarındaki tutarsızlıklar, diplomatik güvenin zayıflığını gösteriyor. Ayrıca İran’ın Hürmüz Boğazı üzerinde söz sahibi olma talebi ve görüşmeler sırasında ortaya çıkan ekonomik talepler (ambargoların kaldırılması, donmuş varlıkların serbest bırakılması) müzakerelerin zorluğunu artırıyor. Sahadaki saldırıların durmaması, anlaşmanın fiilen uygulanmasını zorlaştıran unsur olmaya devam ediyor.

Analistler, kısa vadede piyasalarda dalgalanma bekliyor; ateşkesin uzatılmaması veya ihlallerin sürmesi durumunda enerji fiyatlarının yeniden yükselmesi olası. Diplomatik kanalların somut, yazılı ve taraflarca teyit edilmiş metinler üretmesi piyasalar için belirleyici olacak; aksi halde kısa süreli rahatlamalar yatırımcı algısını değiştirmeye yetmeyebilir. Önümüzdeki günlerde Pakistan’ta planlanan görüşmeler ve sahadaki saldırıların seyri, hem jeopolitik hem de ekonomik risk iştahını belirleyecek.